Iti intero a panawen, kanayon a saludsod dagiti tattao: Siasino aya ti Dios? Ania ti pudno a gundaway ti panagbiagtayo? Sadino aya ti papanan daytoy a lubong ken ti pakasaritaantayo? Ita, nasken a birukentayo dagiti sungbat iti nagatodan ti naisangsangayan a kasasaad ti panawentayo — ti panawen a maawagan Anthropocene. Daytoy ti panawen iti pakasaritaan ti lubong a ti tao ti addaan iti kadakkelan a gineddeng iti paniempo ken aglawlaw, ken masansan a mangdangran kadagitoy.
No pagtitiponentayo ti kinapudno ti Biblia ken ti kasasaad ti lubong ita, makitatayo ti maysa a nabukel a sirmata maipanggep iti panamarsua, husto a panangaywan, ken naan‑anay a panagsubli iti nasayaat a kasasaad dagiti amin a banag.
Umuna a Paset: Siasino ti Dios? Ti Nadungngo a Namarsua ken Manaripato
Sigun iti pammati dagiti Kristiano, ti Dios ti umuna ken kangrunaan a nadungngo a Namarsua a nangaramid iti amin a banag babaen ti sasao, ken kinuna a naimbag dagiti amin a pinarsuana (Genesis 1). Ngem saan laeng a kasla nangaramid ti maysa a banag ket binaybayanna laeng daytoy a agtignay a bukodna. Kanayon a tulonganna ken aywananna ti amin a sibibiag — daytoy ti maawagan a creatio continua wenno kanayon a panangaywan ken panangtalinaed.
Umuna a Paset: Siasino ti Dios? Ti Nadungngo a Namarsua ken Manaripato
Sigun iti pammati dagiti Kristiano, ti Dios ti umuna ken kangrunaan a nadungngo a Namarsua a nangaramid iti amin a banag babaen ti sasao, ken kinuna a naimbag dagiti amin a pinarsuana (Genesis 1). Ngem saan laeng a kasla nangaramid ti maysa a banag ket binaybayanna laeng daytoy a agtignay a bukodna. Kanayon a tulonganna ken aywananna ti amin a sibibiag — daytoy ti maawagan a creatio continua wenno kanayon a panangaywan ken panangtalinaed.
Kas insao iti Salmo 104, Isu ti mangted iti pul‑oy, taraon, ken biag iti tunggal parsua. Inladawan ti pagaammo a repormador a ni Juan Calvin ti intero a lubong kas “pagbuyaan ti dayag ti Dios” — maysa a nasantoan a lugar a mangipakita iti kinaimbag, kinalinteg, ken kinapintasna. No ti Dios ti naregta a mangtartaripato iti lubong, maladingitan unay ti pusona gapu iti pannakadadael ti aglawlaw.
Kuna met iti Colosas 1:16–17 a ti amin a banag ket naaramid babaen ken Kristo ken agtalinaed a natibker gapu Kenkuana. Kayatna a sawen, ti Dios ket saan laeng a basta Namarsua, no di ket Isu met ti Mangisalakan iti lubong ken mangyeg iti pannakaimbag ken panagkaykaysa iti lubong a nadadael.
Maikadua a Paset: Ti Tarigagay ti Dios para iti Tao: Ti Tungtungpal a Panangaywan
Iti nabayag a panawen, ti saan a husto a pannakaawat iti bilin ti Dios iti Genesis 1:28 — a mangturay iti daga — ket inusar daytoy ti dadduma tapno ranggasan ken irurumen dagiti masisita a gameng ti pinarsua. Ngem ur‑urnosen ti Biblia dayta a madi a panunot no basaentayo a naimbag ti Nasantoan a Kasuratan.
Maikadua a Paset: Ti Tarigagay ti Dios para iti Tao: Ti Tungtungpal a Panangaywan
Iti nabayag a panawen, ti saan a husto a pannakaawat iti bilin ti Dios iti Genesis 1:28 — a mangturay iti daga — ket inusar daytoy ti dadduma tapno ranggasan ken irurumen dagiti masisita a gameng ti pinarsua. Ngem ur‑urnosen ti Biblia dayta a madi a panunot no basaentayo a naimbag ti Nasantoan a Kasuratan.
Naparsuatayo a kasla ladawan ti Dios (Imago Dei) tapno ipakitatayo ti kababalinna: ti managsakripisio a ayatna, panangaywanna, ken kinalintegna. Ti pudno a panagturay ket saan a panangirurimen wenno panangranggas, no di ket panagtarabay nga addaan panangaywan.
Inpalawag iti Genesis 2:15 ti pudno nga akemtayo: inkabil ti Dios ti tao iti minuyongan “tapno talonenna ken salaknibanna daytoy.” Iti punganay a pagsasao nga Hebreo, dagiti balikas a nausar ket abad (agserbi wenno agtalon) ken shamar (mangsalaknib ken agwanawan).
Saan datayo ti makinkukua iti lubong; datayo laeng ti nadutokan a mangaywan. Ti tarigagay ti Dios kadatayo ita ket ti aramidentayo ti panagbabawi maipapan iti aglawlaw (ecological repentance) — ti panangliklik iti kinaimot ken nalabes a panagusar kadagiti kinabaknang, ken ti panagbalin a manangikankano ken addaan panangaywan iti lubong ken kadagiti amin a sibibiag.
Maikatlo a Paset: Ti Tarigagay ti Dios para iti Lubong: Naan‑anay a Panagsubli ken Pudno a Panagserbi
Ti kangrunaan a tarigagay ti Dios para iti intero a lubong ket ti naan‑anay a panagsubli iti kinapintas ken kinaimbagna. Daytoy ti kayat a sawen ti pannakaawat ti Shalom iti Biblia — saan laeng a ti kaawan ti riribuk wenno gubat, no di ket ti naan‑anay a talna, nasaysayaat nga urnos, ken narang‑ay a panagbiag iti tunggal narekket: iti nagbaetan ti Dios ken ti tao, iti nagbaetan dagiti tattao, ken iti nagbaetan ti tao ken ti pinarsua.
Inlawlawag daytoy ni Apostol Pablo iti Roma 8:19–22: ti intero a nakaparsuaan ket agas‑asug ken marigatan, a kasla agpaspasngay nga ina, gapu iti basol ken liway ti tao. Ngem agur‑uray daytoy nga addaan namnama — saan a tapno madadael a namimpisan, no di ket tapno mawayawayasan.
Sigun iti panagmatmat ti KPGM Anthropocene Missiology — ti panagadal no kasano ti agserbi ken agmision ti Simbaan iti panawen ti nairut a pannakadadael ti aglawlaw — ubatenna daytoy a kinapudno ti wagas ti panagmisiontayo ita. No pagtitiponentayo no siasino ti Dios, ania ti kayatna kadatayo, ken ania ti gundawayna iti lubong, makitatayo a saan a mabalin a bingayen iti “espiritwal” (gawis iti kararua) ken “pisikal” (gawis iti bagi wenno lubong) laeng.
No ni Kristo ti Apo kadagiti amin a pinarsua, ti panangibagbaga iti kinapangulona ket iraman met ti panagtulongtayo tapno mapasayaat ti lubongna. Isu a kiddawen ti KPGM iti Simbaan a pagtitiponen dagiti amin nga aramid: panangibangon kadagiti simbaan, panangpasayaat iti pammati, ken panangibingay iti Naimbag a Damag, a maikuyog kadagiti aramid tapno mapasayaat ti kasasaad ti aglawlaw.
No agmula kadagiti kayo bayat a mangibangon kadagiti komunidad ti pammati, ken mangbannawag para kadagiti kasapulan dagiti madangran, ti panagserbitayo ket agbalin a pagilasinan ti umay a Pagarian ti Dios.
Paneknekan daytoy a namnama ti paltiw iti Apocalipsis 21:1–5: saan a kuna ditoy a mapapanawtayo manipud iti daga, no di ket umayto ti “Baro a Langit ken Baro a Daga,” a sadiay agnaedto ti Dios a kadua dagiti pinarsuana. Kas iti kari iti Colosas 1:20, ti panggep ti Dios ket ti mangikaykaysa ken panagsubli Kenkuana kadagiti amin a banag.
Panagbukel (Konklusyon)
Iti ababa a sao: Ti Dios ti nadungngo a Namarsua kadatayo, ti agtultuloy a mangtartaripato, ken ti Manangisalakan iti intero a lubong. Saan a mabalin a maisina ti kinasiasino ti Dios iti pinarsuana; ti lubong ket pagilasinan ti kinaimbagna ken dayagna.
Panagbukel (Konklusyon)
Iti ababa a sao: Ti Dios ti nadungngo a Namarsua kadatayo, ti agtultuloy a mangtartaripato, ken ti Manangisalakan iti intero a lubong. Saan a mabalin a maisina ti kinasiasino ti Dios iti pinarsuana; ti lubong ket pagilasinan ti kinaimbagna ken dayagna.
Ti gakat ti Dios maipaay iti tao ket saan a mangturay ken mangranggas, no di ket agserbi ken agsalaknib. Naawagantayo nga agbalin a matalek a mangaywan — a mangaramid iti kayat a sawen ti abad ken shamar iti daga. Iti daytoy a panawen a malabitantayo iti rigat maipapan iti aglawlaw, ad‑adda a kasapulan ti panagbalin a manangikankano, panagbabawi, ken nauneg a panangipateg ken panangaywan.
Iti udina, ti kadakkelan a tarigagay ti Dios ket ti panangurnos ken panangisubli iti dayag ti amin a pinarsuana. Ti pakasaritaanna ket saan a nagpatingga iti pannakadadael, no di ket iti pannakaimbag. Kalikagumanna ti Shalom — naan‑anay a kappia ken narang‑ay a biag iti tunggal paset ti lubong. Bayat ti panagur-uraytayo ti baro a langit ken baro a daga, maawistayo a makipaset iti gakat ti Dios ita: mangyeg iti innamnama ken pannakaimbag iti lubong a marigatan, ngem nalabes a dungdungngwenna.