Pangrugi

Iti lubong ita, dagiti tattao ket sangoenda dagiti adu a narikut a problema a makaapekto iti biag dagiti tattao, dagiti pamilya, dagiti ili, ken iti amin a pinarsua ti Dios. Dagiti banag a kas iti pannakadadael ti daga ken law-ang, kinaawan ti kinalinteg, panagsusupiat dagiti tattao, ken dagiti nadumaduma nga anyo ti panagsagaba ket mangipakita a dagiti problema ti lubong ket saan laeng a problema ti siyensya ken teknolohiya. Nainaig met dagitoy iti wagas ti panagpampanunot ti tao, dagiti pategna, dagiti ar-aramidenna, ken ti pannakaawatna iti pagrebbenganna iti aramid ti Dios.

Iti daytoy a panawen, dagiti managsukisok ket mangusar iti sao a Anthropocene tapno iladawan ti maysa a panawen a dakkel ti epekto dagiti aramid ti tao iti kasasaad ti lubong. Kayatna a sawen a dagiti desisyon ken wagas ti panagbiag ti tao ket saan laeng a makaapekto iti kapadana a tao, no di ket makaapekto met iti daga, law-ang, ken iti amin a pinarsua ti Dios.

Gapu kadagitoy a karit, napateg ti panagadal maipapan iti tao ken panagbiag dagiti tattao. Dagiti pagadalan a kas iti Humanities ken Social Sciences ket makatulong kadatayo a maawatan ti ugali ti tao, kultura, pakasaritaan, panagkayamet dagiti tattao, ken dagiti banag a mangimpluensya iti panagbiag dagiti ili.

Para kadagiti Kristiano, ti saludsod ket saan laeng no awaten wenno tukiaden dagitoy a pannakaammo. Ti napateg a saludsod ket: Kasano a maawatan ken usaren tayo dagitoy nga ammo iti pagayatan ti Dios?

Bigbigentayo a ti tao ket pinarsua ti Dios iti ladawanNa (Genesis 1:26–27). Gapuna, adda kabaelan ti tao a mangpanunot, mangadal, ken mangsapul iti ammo maipapan iti lubong a pinarsua ti Dios.

Ngem kas Kristiano, masapul a kitaentayo amin a banag iti lawag ti Sao ti Dios. Ti Biblia ti mangipakita kadatayo iti dakkel nga istoria ti Dios: ti panagparsuaNa iti lubong, ti pannakatnag ti tao iti basol, ti panangisalakanNa babaen ken Jesu-Cristo, ken ti kariNa a mangaramid iti baro a amin a banag.

Isu nga, ti panagkita a Kristiano ket saan a mangilaksid kadagiti ammo ti tao. No di ket, bigbigena dagiti nasayaat nga ammo, kitaenna dagitoy iti lawag ti Biblia, ken usaren ida para iti panagserbi iti Dios—tapno makatulong iti panangisubli ti biag dagiti tattao, dagiti ili, ken iti amin a pinarsuaNa.

I. Panangbigbig Kadagiti Nasayaat nga Ammo Maipapan iti Tao ken Panagbiag Dagiti Tattao

Ti istoria ti Biblia ket mangrugi iti panagparsua. Ipakitana a ti Dios ti Namarsua iti langit ken daga, ken iti amin a banag nga adda ditoy lubong. Idi pinarsuana ti tao, kinunaNa a ti amin nga inaramidNa ket “nasayaat unay” (Genesis 1:31). Ti tao ket pinarsuaNa iti ladawanNa (Genesis 1:26–27), isu a mangted iti naisangsangayan a pateg ken dignidad iti tunggal tao.

Gapu ta ti lubong ket kukua ti Dios, ti panangsapul iti ammo ket saan a maisupadi iti pammati. Ti panagadal maipapan iti tao, iti panagbiag dagiti tattao, ken iti lubong ket maysa a wagas tapno maawatan tayo ti aramid ti Dios ken ti pagrebbengantayo iti panangaywan iti pinarsuaNa.

Gapu iti daytoy, mabalin nga awaten dagiti Kristiano dagiti nasayaat nga ammo a manggapu kadagiti pagadalan maipapan iti tao ken panagbiag dagiti tattao. Dagiti panagadal maipapan iti rikna, panunot, ken ar-aramid ti tao ket makatulong tapno maawatan tayo dagiti kasasaad ken pakapadasan dagiti tattao.

Dagiti panagadal met maipapan iti panagbiag dagiti tattao ket makatulong tapno maawatan tayo no kasano ti panagandar dagiti ili, no kasano ti panagkayamet dagiti tattao, ken no kasano nga makaapekto dagiti sistema iti biag dagiti umili.

Ti panagadal iti pakasaritaan ket mangisuro kadatayo manipud kadagiti napalabas a pasamak. Ti panagadal iti kultura ken wagas ti panagbiag dagiti nadumaduma a grupo ket makatulong tapno maawatan tayo dagiti tattao a naiduma kadatayo. Dagitoy nga ammo ket makatulong tapno makita tayo ti pudno a kasasaad ti lubong a pagnanaedan tayo.

Napateg dagitoy nga ammo gapu ta dagiti problema ti lubong ket saan laeng a simple a problema ti siyensya wenno teknolohiya. Dagiti pannakadadael ti daga ken law-ang, kinaawan ti kinalinteg, ken dagiti panagsagaba dagiti tattao ket nainaig met kadagiti pateg, desisyon, ken wagas ti panagbiag ti tao.

Babaen iti pannakaawat kadagitoy a banag, makatulong dagiti Kristiano iti nasaysayaat a panagserbi. Mabalinda a makita dagiti kasapulan dagiti tattao ken tumugon agraman ti ayat ken asi.

Ngem ti panangbigbig kadagiti nasayaat nga ammo ti tao ket saan a kayatna a saoen a patien tayo amin nga ibagbaga ti tao nga awan ti panangsukisok. Napateg ti ammo ti tao, ngem adda limitasyon daytoy. Gapu iti epekto ti basol, saan a kompleto ti pannakaawat ti tao iti lubong ken iti kinapudno.

Isu a masapul a kitaentayo dagiti ammo ti tao iti umiso a wagas. Awatentayo dagiti makatulong nga ammo, ngem masapul a maawatan tayo dagitoy iti lawag ti Sao ti Dios.

Kas kuna ni Albert M. Wolters, ti amin a pinarsua ti Dios ket kukuaNa latta, uray no naapektaran daytoy iti pannakatnag ti tao iti basol. Isu a masapul a maawatan tayo ti amin a paset ti biag iti uneg ti dakkel a panggep ti Dios (Wolters, 2005).

Ti panangbigbig kadagiti nasayaat nga ammo maipapan iti tao ken panagbiag dagiti tattao ket umuna nga addang laeng. Ti sumaruno a banag ket no kasano a kitaentayo ken maawatan dagitoy nga ammo iti lawag ti Sao ti Dios.

II. Panangkita Kadagiti Ammo ti Tao iti Lawag ti Biblia

Ti panangbigbig kadagiti nasayaat nga ammo a manggapu kadagiti pagadalan maipapan iti tao ken panagbiag dagiti tattao ket umuna laeng nga addang. Masapul met a kitaentayo ken maawatan dagitoy nga ammo iti lawag ti kinapudno ti Dios.

Dagiti pagadalan maipapan iti tao ken panagbiag dagiti tattao ket mangted iti adu nga ammo maipapan iti wagas ti panagbiag dagiti tattao. Ngem adda dagiti panangkitkita iti tao a saan a mangibilang iti Dios wenno iti naespirituan a paset ti biag ti tao. Kadagiti kasta a panangkitkita, ti tao ket maawatan laeng babaen iti bagi, rikna, kultura, wenno dagiti pasamak iti biagna.

Ngem iti panagkita a Kristiano, ti tao ket saan laeng a bagi wenno bunga ti proseso ti biag. Ti tao ket pinarsua ti Dios iti ladawanNa. Ti pateg ti tao ket saan laeng a nakabatay iti kabaelanna wenno iti maaramidna, no di ket gapu ta adda pannakinaigna iti Namarsua.

Isu a masapul a maawatan tayo ti tao ken ti lubong babaen iti dakkel nga istoria ti Biblia:

Panagparsua — Ti Dios ti Namarsua iti amin a banag. Ti tao ken amin a pinarsua ket adda pategda gapu ta naggapu iti Dios.

Pannakatnag ti tao iti basol — Ipalgak ti Biblia no apay a napno ti lubong iti pannakadadael, panagsagaba, ken kinaawan ti kinalinteg. Ti problema ti tao ket saan laeng a makita iti ruar, no di ket adda met iti puso ti tao gapu iti basol.

Panangisalakan ti Dios — Babaen ken Jesu-Cristo, inyeg ti Dios ti dalan ti pannakaisalakan ken ti panangisubli iti tao iti umiso a pannakikayametna iti Dios.

Panangisubli iti amin a banag — Adda kari ti Dios a mangaramid iti baro a langit ken baro a daga, ken mangisubli iti amin a banag (Apocalipsis 21:1–5).

Babaen iti daytoy a panagkita, saan a tukiaden dagiti Kristiano dagiti ammo ti tao. No di ket, awatenda dagiti nasayaat nga ammo ken kitaenda no kasano a mabalin nga usaren dagitoy iti naimbag a panggep.

Kas pagarigan, dagiti panagadal maipapan iti rikna ken panunot ti tao ket makatulong iti panangaywan kadagiti tattao a nakapadas iti rigat, buteng, wenno narigat a pasamak iti biag. Ngem maawatan dagiti Kristiano a ti kangrunaan a kasapulan ti tao ket saan laeng a pannakaimbag ti rikna, no di ket ti pannakaisubli ti pannakikayametna iti Dios.

Kasta met, dagiti panagadal maipapan iti panagbiag dagiti tattao ket makatulong tapno makita dagiti problema a kas iti kinaawan ti kinalinteg, kinakurang, ken pannakaapi dagiti tattao. Napateg daytoy tapno maawatan dagiti kasapulan dagiti ili. Ngem ipakita ti Biblia a dagiti kauneg-unegan a problema ti tao ket nainaig iti basol ken iti pannakadadael ti pannakikayamet ti tao iti Dios ken iti padana a tao.

Isu nga, ti pudno a panagbalbaliw ket saan laeng a maipapan iti panagbalbaliw dagiti urnos wenno wagas ti panagbiag. Masapul met ti pannakabalbaliw ti puso ti tao babaen iti parabur ti Dios.

Iti daytoy a wagas, mabalin nga usaren dagiti Kristiano dagiti ammo ti tao agraman ti sirib. Ngem masapul a saan a maiyaday dagitoy iti kinapudno ti Biblia. Ti Sao ti Dios ti mangtulong kadatayo a maawatan no siasino ti tao, apay a nadadael ti lubong, ken no ania ti namnama ti Dios para iti masakbayan.