Panimula
Ang sangkatauhan ngayon ay humaharap sa mga kumplikadong hamon na nakaaapekto sa tao, lipunan, at buong sangnilikha. Ang pagkasira ng kalikasan, hindi pagkakapantay-pantay sa lipunan, mga alitan sa kultura, at iba’t ibang anyo ng paghihirap ng tao ay nagpapakita na ang mga suliranin ng mundo ay hindi lamang usapin ng agham o teknolohiya. Nakaugnay din ang mga ito sa paraan ng pag-iisip ng tao, mga pagpapahalaga, mga sistema ng lipunan, at pag-unawa ng tao sa kanyang pananagutan sa mundo.
Ang ganitong kalagayan ay higit na naging malinaw sa tinatawag ng maraming iskolar na Anthropocene, isang panahon kung saan malaki ang naging epekto ng mga gawain ng tao sa kalagayan ng mundo. Ipinapakita nito na ang paraan ng pamumuhay ng tao, mga desisyon, at mga sistemang kanyang binuo ay may malaking epekto hindi lamang sa kapwa tao kundi pati sa buong nilikha ng Diyos.
Dahil sa mga hamong ito, naging mahalaga ang pag-aaral ng mga larangan ng Agham Pantao (Humanities) at Agham Panlipunan (Social Sciences) upang mas maunawaan ang kalagayan ng tao at lipunan. Sa pamamagitan ng mga larangang ito, mas napag-aaralan ang pag-uugali ng tao, relasyon sa kapwa, kultura, kasaysayan, mga istruktura ng lipunan, at mga dahilan ng maraming suliraning kinakaharap ng mundo.
Para sa mga Kristiyano, ang tanong ay hindi lamang kung tatanggapin o tatanggihan ang mga larangang ito. Ang mas mahalagang tanong ay kung paano natin mauunawaan at magagamit ang mga kaalamang ito ayon sa layunin ng Diyos. Bagama’t nagbibigay ang mga ito ng mahahalagang pananaw tungkol sa buhay ng tao at lipunan, ang ilan sa kanilang mga paliwanag ay maaaring nakabatay sa pananaw na hindi isinasaalang-alang ang Diyos o ang biblikal na layunin ng paglikha.
Ang pananaw Kristiyano ay nagbibigay ng paraan upang makipag-ugnayan sa mga larangang ito nang may pagpapakumbaba at karunungan. Kinikilala nito ang mga tunay na kaalaman na natutuklasan ng tao dahil ang tao ay nilikha ayon sa larawan ng Diyos at binigyan ng kakayahang mag-isip, magsuri, at maunawaan ang Kanyang nilikha. Ngunit sinusuri rin nito ang mga ideya at pagpapaliwanag ng tao sa liwanag ng mas malawak na kuwento ng Biblia—ang paglikha, pagkahulog ng tao sa kasalanan, pagtubos ng Diyos, at pangwakas na pagpapanumbalik ng lahat ng bagay.
Samakatuwid, hindi tinatanggihan ng pananaw Kristiyano ang Agham Pantao at Agham Panlipunan, ngunit hindi rin nito tinatanggap nang walang pagsusuri ang lahat ng kanilang sinasabi. Sa halip, kinikilala nito ang kanilang mahahalagang ambag, muling inuunawa ang mga ito ayon sa katotohanan ng Diyos, at ginagamit ang mga ito bilang bahagi ng misyon ng Diyos sa pagpapanumbalik ng tao, lipunan, at sangnilikha sa pamamagitan ni Jesu-Cristo.
I. Pagkilala sa Mahahalagang Ambag ng Agham Pantao
at Agham Panlipunan
Nagsisimula ang kuwento ng Biblia sa paglikha. Ipinapakita ng Genesis na ang Diyos ang Maylalang na bumuo ng mundo nang may karunungan, kaayusan, at layunin. Matapos likhain ang tao, sinabi ng Diyos na ang lahat ng Kanyang ginawa ay “napakabuti” (Genesis 1:31). Ang tao ay nilikha ayon sa larawan ng Diyos (Genesis 1:26–27), kaya mayroon siyang natatanging dignidad at kakayahang mag-isip, lumikha, matuto, at tumuklas ng kaalaman.
Dahil ang buong mundo ay pag-aari ng Diyos, ang paghahanap ng kaalaman ay hindi salungat sa pananampalataya. Ang pag-aaral tungkol sa tao, lipunan, at sangnilikha ay bahagi ng pananagutang ibinigay ng Diyos upang maunawaan at pangalagaan ang Kanyang nilikha. Kabilang dito ang pag-aaral ng pag-uugali ng tao, kultura, relasyon, at mga sistema ng lipunan.
Dahil dito, maaaring kilalanin ng mga Kristiyano ang mahahalagang ambag ng Agham Pantao at Agham Panlipunan. Ang sikolohiya ay nagbibigay ng kaalaman tungkol sa damdamin, pag-uugali, at mga karanasan ng tao. Ang sosyolohiya ay tumutulong upang maunawaan kung paano gumagana ang mga komunidad at kung paano nakaaapekto ang mga istruktura ng lipunan sa buhay ng mga tao. Ang kasaysayan ay nagtuturo mula sa mga pangyayari ng nakaraan, habang ang antropolohiya ay tumutulong upang mas maunawaan ang iba’t ibang kultura at karanasan ng sangkatauhan. Ang ekonomiks naman ay nagbibigay ng pananaw tungkol sa paggamit ng mga yaman at pagtugon sa mga pangangailangan ng lipunan.
Mahalaga ang mga kaalamang ito dahil marami sa mga hamon ngayon ay hindi lamang teknikal na problema. Ang mga krisis sa kalikasan, hindi pagkakapantay-pantay, at mga suliraning panlipunan ay may kaugnayan din sa mga pagpapahalaga, desisyon, at paraan ng pamumuhay ng tao. Sa pamamagitan ng mas malalim na pag-unawa sa mga realidad na ito, mas makapaglilingkod ang mga Kristiyano nang may karunungan at malasakit.
Gayunpaman, ang pagkilala sa halaga ng mga disiplinang ito ay hindi nangangahulugan na tatanggapin agad ang lahat ng kanilang konklusyon nang walang pagsusuri. Ang kaalaman ng tao, bagama’t mahalaga, ay may hangganan. Dahil ang sangkatauhan ay nabubuhay sa mundong naapektuhan ng kasalanan, ang mga natutuklasan ng tao ay maaari pa ring maunawaan mula sa hindi kumpletong pananaw.
Ayon kay Albert M. Wolters, ang sangnilikha ay nananatiling mundo ng Diyos kahit na ito ay naapektuhan ng pagkahulog ng tao sa kasalanan. Kaya ang bawat bahagi ng buhay ay dapat unawain sa loob ng mas malaking layunin ng Diyos at hindi hiwalay sa Kanya (Wolters, 2005). Maaaring pahalagahan ng mga Kristiyano ang mga natutuklasan ng tao habang patuloy nilang inuunawa ang realidad ayon sa kuwento ng pagtubos ng Diyos.
Ang pagkilala sa mga ambag ng mga larangang ito ay unang hakbang lamang. Ang susunod na tanong ay kung paano ito susuriin at muling uunawain ayon sa pananaw na nakabatay sa Biblia.
II. Kritikal na Pakikipag-ugnayan at Muling Pag-unawa sa Agham Pantao at Agham Panlipunan sa Liwanag ng Pananaw Kristiyano
Ang pagkilala sa mahahalagang ambag ng Agham Pantao at Agham Panlipunan ay simula pa lamang. Ang pananaw Kristiyano ay hindi lamang kumukuha ng impormasyon mula sa mga larangang ito; sinisikap nitong unawain at ilagay ang mga kaalamang ito sa mas malawak na layunin ng Diyos para sa tao at sa Kanyang nilikha.
Ang bawat larangan ng kaalaman ay may mga paniniwala o pagpapalagay tungkol sa kung ano ang realidad. May ilang pananaw sa Agham Pantao at Agham Panlipunan na nagpapaliwanag sa tao batay lamang sa pisikal, panlipunan, kultural, o pang-ekonomiyang mga salik. Ang mga paliwanag na ito ay maaaring magbigay ng mahalagang pag-unawa sa ilang bahagi ng karanasan ng tao, ngunit nagiging limitado ang mga ito kapag hindi isinasaalang-alang ang relasyon ng tao sa Diyos at ang espirituwal na bahagi ng buhay.
Ang pananaw Kristiyano ay nakikipag-ugnayan sa mga ideyang ito sa pamamagitan ng pangunahing kuwento ng Biblia: paglikha, pagkahulog ng tao sa kasalanan, pagtubos, at pagpapanumbalik. Ang balangkas na ito ang nagbibigay ng mas malawak na pag-unawa tungkol sa realidad ng buhay.
Ipinapakita ng paglikha na ang tao at ang buong sangnilikha ay may halaga dahil ang lahat ay nagmula sa Diyos. Ipinapaliwanag naman ng pagkahulog sa kasalanan kung bakit nararanasan ng mundo ang pagkasira, paghihirap, kawalan ng katarungan, at kaguluhan. Sa pagtubos, ipinapakita ang ginawa ng Diyos sa pamamagitan ni Jesu-Cristo upang ayusin at ibalik ang nasira dahil sa kasalanan. At sa pangwakas na pagpapanumbalik, ipinapahayag ng Diyos ang Kanyang pangako na gagawin Niyang bago ang lahat ng bagay (Apocalipsis 21:1–5).
Sa pamamagitan ng pananaw na ito, maaaring suriin at muling unawain ng mga Kristiyano ang mga natutuklasan ng Agham Pantao at Agham Panlipunan nang hindi basta tinatanggap o tinatanggihan ang mga ito. Madalas na inilalarawan ng mga larangang ito ang tunay na karanasan ng tao, ngunit ang pananaw ng Biblia ang nagbibigay ng mas malalim na kahulugan tungkol sa pinagmulan, layunin, at pag-asa ng tao.
Halimbawa, ang sikolohiya ay nagbibigay ng mahahalagang kaalaman tungkol sa damdamin, relasyon, trauma, at pag-uugali ng tao. Makakatulong ang mga kaalamang ito upang mas maipakita ng mga Kristiyano ang malasakit at pangangalaga sa mga taong dumaranas ng paghihirap. Ngunit nauunawaan din ng pananaw Kristiyano na ang pagkasira ng tao ay hindi lamang maaaring ipaliwanag sa pamamagitan ng emosyon o kalagayang pangkaisipan. Ang tao ay nilikha upang magkaroon ng relasyon sa Diyos, at ang tunay na pagpapanumbalik ng tao ay nangangailangan ng pakikipagkasundo sa Kanya sa pamamagitan ni Cristo.
Gayundin, ang sosyolohiya ay nagbibigay ng mahalagang pag-unawa tungkol sa mga istruktura ng lipunan, hindi pagkakapantay-pantay, kultura, at relasyon ng mga komunidad. Nakakatulong ito upang makita ng mga Kristiyano ang mga anyo ng kawalan ng katarungan at paghihirap na nararanasan ng maraming tao. Ngunit ipinapakita rin ng pananaw ng Biblia na ang mga suliraning panlipunan ay hindi lamang panlabas na problema. Nakaugat din ang mga ito sa mas malalim na realidad ng kasalanan at pagkasira ng relasyon ng tao sa Diyos at sa kapwa. Kaya ang tunay na pagbabago ay hindi lamang nangangailangan ng pagbabago sa mga sistema, kundi pati ng pagbabago ng puso at buhay ng tao sa pamamagitan ng gawa ng Diyos.
Mahalaga rin ang ganitong pag-unawa sa mga hamong kinakaharap ng sangkatauhan ngayon. Ang pagkasira ng kalikasan, mga suliraning panlipunan, at mga pandaigdigang krisis ay hindi lamang maaaring tingnan bilang problema ng agham o teknolohiya. Nakaugnay din ang mga ito sa mga pagpapahalaga ng tao, mga desisyon, mga sistemang kanyang binuo, at sa paraan ng pag-unawa niya sa kanyang pananagutan sa kapwa at sa sangnilikha.
Ipinapaalala ng Biblia na ang tao ay nilikha ayon sa larawan ng Diyos at binigyan ng pananagutang pangalagaan ang Kanyang nilikha (Genesis 1:28; Genesis 2:15). Kaya ang maling paggamit ng sangnilikha at ang pananakit sa kapwa ay nagpapakita ng paglayo ng tao sa orihinal na layunin ng Diyos para sa kanya.
Dahil dito, hindi dapat lapitan ng mga Kristiyano ang Agham Pantao at Agham Panlipunan sa pamamagitan ng simpleng pagtanggi o bulag na pagtanggap. Sa halip, dapat itong lapitan nang may karunungan—kinikilala ang mga ambag nito, sinusuri ang mga pagpapalagay nito, at inilalagay ang mga kaalaman nito sa mas malaking kuwento ng pagtubos ng Diyos.
Ang mga disiplinang ito ay tumutulong upang maunawaan kung paano gumagana ang mundo at kung ano ang mga karanasan ng tao, ngunit ang pananaw na nakabatay sa Biblia ang nagbibigay ng mas malalim na sagot tungkol sa pagkakakilanlan ng tao, layunin ng buhay, dahilan ng pagkasira, at pag-asa ng pagpapanumbalik.
III. Paggamit ng Kaalaman ng Tao Para sa Misyon ng Diyos sa Pagpapanumbalik
Ang layunin ng pakikipag-ugnayan sa Agham Pantao at Agham Panlipunan ay hindi lamang upang magkaroon ng karagdagang kaalaman. Ang mas mahalagang layunin nito ay upang mas maging tapat ang pakikibahagi ng mga Kristiyano sa misyon ng Diyos. Ang kaligtasang ipinapakita ng Biblia ay hindi lamang tungkol sa pagpapatawad sa indibidwal na tao, kundi kasama rin ang pagpapanumbalik ng relasyon, lipunan, at buong sangnilikha.
Dahil ang misyon ng Diyos ay may kaugnayan sa buong buhay ng tao, mahalaga ang pag-unawa sa mga karanasan ng tao at mga realidad ng lipunan. Ang Agham Pantao at Agham Panlipunan ay maaaring maging mga kasangkapan upang mas matulungan ang Iglesia na tumugon nang may karunungan sa mga pangangailangan ng mundo.
Ang sikolohiya ay maaaring makatulong sa pangangalaga sa mga taong nakakaranas ng sakit, trauma, at personal na paghihirap. Ang sosyolohiya ay makakatulong upang makita ang mga pattern ng kawalan ng katarungan at pagkasira sa lipunan. Ang kasaysayan at antropolohiya ay makapagbibigay ng mas malalim na pag-unawa sa iba’t ibang kultura at mga tao. Ang mga pag-aaral tungkol sa kalikasan at lipunan ay makatutulong upang palalimin ang pananagutan ng tao sa pangangalaga ng sangnilikha.
Gayunpaman, kinikilala ng mga Kristiyano na ang mga disiplinang ito, bagama’t mahalaga, ay hindi ang pinakahuling sagot sa pagkasira ng mundo. Maaari nilang matukoy ang maraming sintomas ng problema ng tao at lipunan, ngunit hindi nila kayang alisin ang ugat ng kasalanan o ibalik ang nasirang relasyon ng tao sa Diyos.
Ang tunay na pag-asa ng pagpapanumbalik ay matatagpuan kay Jesu-Cristo, na sa pamamagitan Niya ay pinagkakasundo ng Diyos ang lahat ng bagay sa Kanyang sarili (Colosas 1:19–20). Ang buong sangnilikha ay naghihintay ng paglaya mula sa epekto ng pagkasira (Roma 8:19–21). Kaya ang misyon ng Kristiyano ay hindi lamang ang pagpapahayag ng kaligtasan, kundi ang pakikibahagi rin sa gawain ng Diyos sa pagpapanibago ng tao, lipunan, at sangnilikha.
Ayon kay Christopher J. H. Wright, ang misyon ng Diyos ay sumasaklaw sa Kanyang layunin na pagpapanumbalik ng buong nilikha, at tinatawag Niya ang Kanyang bayan na makibahagi sa gawaing ito (Wright, 2006). Kapag inilagay ang kaalaman ng tao sa loob ng layuning ito ng Diyos, ang Agham Pantao at Agham Panlipunan ay nagiging mahalagang kasangkapan sa paglilingkod sa Kanyang kaharian.
Sa ganitong paraan, maaaring gamitin ng mga Kristiyano ang mga kaalaman mula sa iba’t ibang larangan upang mas maunawaan ang sirang mundo at mas makibahagi sa gawain ng Diyos, habang nananatiling nakaugat ang kanilang pag-asa sa ganap na pagpapanumbalik na darating sa pamamagitan ni Cristo
Konklusyon
Ang Agham Pantao at Agham Panlipunan ay nagbibigay ng mahahalagang pananaw tungkol sa buhay ng tao, lipunan, at mga hamong kinakaharap ng mundo. Tinutulungan tayo ng mga larangang ito upang mas maunawaan ang pag-uugali ng tao, relasyon sa kapwa, kultura, mga sistema ng lipunan, at mga kumplikadong realidad na nakaaapekto sa mga komunidad.
Dahil ang mundo ay pag-aari ng Diyos at ang tao ay nilikha ayon sa Kanyang larawan, maaaring kilalanin at pahalagahan ng mga Kristiyano ang tunay na kaalaman na natutuklasan sa pamamagitan ng mga disiplinang ito. Ang pag-aaral tungkol sa tao at lipunan ay hindi kalaban ng pananampalataya, sapagkat ang lahat ng katotohanan ay nagmumula sa Diyos.
Gayunpaman, nauunawaan ng pananaw Kristiyano na ang kaalaman ng tao ay kailangang ilagay sa mas malawak na layunin ng Diyos. Ang Agham Pantao at Agham Panlipunan ay makatutulong upang ipaliwanag ang maraming bahagi ng karanasan ng tao, ngunit hindi nila kayang sagutin nang buo ang pinakamalalim na tanong tungkol sa pagkakakilanlan ng tao, pinagmulan ng pagkasira, at tunay na pag-asa ng pagpapanumbalik.
Dahil dito, tinatawag ang mga Kristiyano na makipag-ugnayan sa mga larangang ito nang may karunungan at pagkilala sa Diyos. Kinikilala nila ang mahahalagang ambag ng mga ito, sinusuri ang mga pananaw na maaaring hindi ganap na naaayon sa katotohanan ng Diyos, at muling inuunawa ang mga kaalaman ayon sa kuwento ng Biblia—paglikha, pagkahulog ng tao sa kasalanan, pagtubos, at pagpapanumbalik.
Sa huli, ang layunin ay hindi lamang upang maunawaan ang mundo kundi upang makibahagi sa gawain ng Diyos sa pagpapanibago nito. Sa pamamagitan ni Jesu-Cristo, isinasagawa ng Diyos ang pagpapanumbalik ng tao, lipunan, at buong sangnilikha. Bilang Kanyang bayan, tinatawag ang mga Kristiyano na gamitin ang bawat tunay na kaalaman upang mahalin ang kapwa, isulong ang katarungan, pangalagaan ang nilikha ng Diyos, at magpatotoo tungkol sa pag-asang dulot ng Kanyang darating na pagpapanumbalik.
Mga Sanggunian
Ang Biblia. Ang Dating Biblia (1905).
Wolters, Albert M. Creation Regained: Biblical Basics for a Reformational Worldview. 2nd ed. Grand Rapids, MI: William B. Eerdmans Publishing Company, 2005.
Wright, Christopher J. H. The Mission of God: Unlocking the Bible’s Grand Narrative. Downers Grove, IL: IVP Academic, 2006.