Sa mahabang panahon, naging mahalagang bahagi ng pag-unawa sa tao at sa lipunan ang karunungang pantao (humanities) at agham panlipunan (social sciences). Sa pamamagitan ng mga disiplinang ito, higit nating nauunawaan ang ating kasaysayan, kultura, wika, mga pagpapahalaga, at mga ugnayang humuhubog sa ating pamumuhay. Hindi lamang nila sinusuri ang kilos at karanasan ng tao; tinutulungan din nila tayong pagnilayan ang mga tanong tungkol sa katotohanan, moralidad, katarungan, at pananagutang dapat nating gampanan bilang bahagi ng lipunan.
Sa kasalukuyang panahon, higit na naging mahalaga ang mga larangang ito dahil sa lumalawak na mga hamong kinakaharap ng daigdig. Ang pagbabago ng klima, pagkasira ng kalikasan, pagkawala ng iba't ibang uri ng buhay, at lumalalang hindi pagkakapantay-pantay sa lipunan ay nagpapakita na ang pinakamalalaking suliranin ng ating panahon ay hindi lamang usaping pang-agham o pangteknolohiya. Ang mga ito ay may kaugnayan din sa mga pagpapahalaga, kultura, paraan ng pamumuhay, at mga sistemang panlipunang nilikha ng tao.
Ito ang kontekstong tinutukoy ng maraming iskolar bilang Anthropocene—isang panahon kung saan ang gawain ng tao ay may malawak na impluwensiya sa kalagayan ng daigdig at ng buong sangnilikha. Dahil dito, hindi na sapat na pag-aralan lamang ng karunungang pantao at agham panlipunan ang tao at ang kanyang lipunan. Tinatawag din silang suriin ang mga pananaw, pagpapahalaga, at mga sistemang nagdulot ng mga krisis na nararanasan ng mundo, habang tumutulong sa paghubog ng mga taong may karunungan, pananagutan, at malasakit sa kapwa at sa kalikasan.
Sa liwanag ng Kasulatan, ang pananagutang ito ay may mas matibay na batayan. Itinuturo ng Bibliya na ang tao ay nilikha ayon sa larawan ng Diyos at pinagkatiwalaang pangalagaan ang Kanyang sangnilikha (Genesis 1:26–28; 2:15). Dahil dito, ang kaalaman ay hindi lamang dapat magpalawak ng kakayahan ng tao, kundi magturo rin ng wastong paggamit ng mga kaloob ng Diyos upang maitaguyod ang katarungan, mapangalagaan ang sangnilikha, at makibahagi sa Kanyang mapanubos na layunin para sa buong daigdig.
I. Mula sa Makasariling Patingin Tungo sa Tapat na Pangangasiwa sa Sangnilikha
Sa loob ng mahabang panahon, ang karunungang pantao at agham panlipunan ay higit na nakatuon sa tao—sa kanyang mga pangangailangan, kultura, kasaysayan, at pag-unlad. Malaki ang naitulong ng pananaw na ito sa pagpapalawak ng ating kaalaman tungkol sa lipunan at kabihasnan. Gayunman, ipinakikita ng mga hamon ng Anthropocene na hindi sapat ang pagtingin sa tao bilang sentro ng lahat ng bagay. Kapag ang pag-unlad ay inihiwalay sa pananagutan, madali itong mauwi sa pagsasamantala sa kalikasan, labis na pagkonsumo ng mga likas na yaman, at paglala ng mga suliraning pangkapaligiran at panlipunan.
Dahil dito, hinihikayat ng Anthropocene ang karunungang pantao at agham panlipunan na palawakin ang kanilang pananaw. Hindi lamang dapat pag-aralan ang tao at ang kanyang lipunan, kundi maging ang ugnayan ng tao sa buong sangnilikha. Kasama rito ang masusing pagsusuri sa mga paniniwala, pagpapahalaga, at mga sistemang pang-ekonomiya at pangkultura na nagbunsod ng walang habas na paggamit sa mga likas na yaman at pagwawalang-bahala sa kapakanan ng susunod na mga salinlahi.
Mula sa pananaw ng Bibliya, malinaw na ang tao ay hindi nilikhang may ganap na kapangyarihan sa daigdig. Sa halip, ipinagkatiwala ng Diyos sa kanya ang pananagutang pangalagaan at linangin ang Kanyang nilikha (Genesis 2:15). Ang pamamahalang ito ay hindi lisensya upang pagsamantalahan ang kalikasan, kundi isang banal na pagtitiwala na dapat isagawa nang may karunungan, pagpapakumbaba, at katapatan.
Sa ganitong diwa, ang karunungang pantao at agham panlipunan ay may mahalagang papel sa muling paghubog ng pananaw ng tao tungkol sa kanyang lugar sa sangnilikha. Sa halip na isulong ang kulturang nakatuon lamang sa pansariling kapakinabangan at walang hanggang paglago ng ekonomiya, maaari nilang itaguyod ang mga pagpapahalagang humuhubog sa mga taong kumikilala na ang mundo ay pag-aari ng Diyos at ang tao ay Kanyang katiwala. Sa ganitong paraan, ang tunay na pag-unlad ay nasusukat hindi lamang sa pag-unlad ng ekonomiya o teknolohiya, kundi sa tapat na pangangalaga sa sangnilikha at sa pagsunod sa layunin ng Diyos para sa Kanyang nilikha.
II. Paghubog ng Moral na Pananaw sa Panahon ng Pandaigdigang Krisis
Hindi sapat ang kaalaman upang mabigyan ng tunay na solusyon ang mga hamon ng Anthropocene. Maaaring ipaliwanag ng agham ang mga sanhi at epekto ng pagbabago ng klima, pagkasira ng mga ekosistema, at iba pang suliraning pangkapaligiran, ngunit hindi nito kayang magturo kung bakit dapat pangalagaan ng tao ang sangnilikha o kung anong uri ng pamumuhay ang tunay na makatarungan at naaayon sa layunin ng Diyos. Dito nagiging napakahalaga ng ambag ng karunungang pantao.
Sa pamamagitan ng pilosopiya, kasaysayan, panitikan, teolohiya, at iba pang kaugnay na disiplina, hinuhubog ng karunungang pantao ang konsensiya at pananaw ng tao. Tinutulungan tayong pagnilayan ang mga tanong tungkol sa katotohanan, kabutihan, pananagutan, at wastong pakikipagkapwa. Sa panahon ng Anthropocene, lalo nating kailangan ang ganitong uri ng paghubog upang maituwid ang mga kaisipan at pagpapahalagang nagbunga ng labis na pagkonsumo, kasakiman, at kawalan ng malasakit sa kapwa at sa kalikasan.
Higit sa lahat, itinuturo ng Kasulatan na ang ugat ng pagkasira ng sangnilikha ay hindi lamang nasa mga maling sistema kundi sa kasalanan ng tao. Dahil sa paghihimagsik laban sa Diyos, naapektuhan hindi lamang ang sangkatauhan kundi maging ang buong nilikha. Inilalarawan ito ni Apostol Pablo nang sabihin niyang ang buong sangnilikha ay dumaraing at naghihintay sa ganap na pagtubos na isasakatuparan ng Diyos (Roma 8:19–22). Dahil dito, ang tunay na pag-asa ng daigdig ay hindi lamang nakasalalay sa pagbabago ng mga patakaran o teknolohiya, kundi sa pagbabagong nagmumula sa mapanubos na gawain ni Cristo.
Sa ganitong liwanag, may natatanging tungkulin ang karunungang pantao. Hindi lamang ito naghahatid ng kaalaman, kundi tumutulong din itong humubog ng mga taong may takot sa Diyos, may malasakit sa kapwa, at may pananagutang pangalagaan ang Kanyang sangnilikha. Kapag ang pag-aaral ay nakaugat sa katotohanan ng Salita ng Diyos, nagiging daan ito upang mahubog ang isang lipunang kumikilala sa dangal ng bawat tao at sa halaga ng buong nilikha bilang gawa ng Maylalang.
III. Pagtataguyod ng Katarungan at Kabutihang Panlahat
Kung ang karunungang pantao ay tumutulong sa paghubog ng isip at budhi ng tao, ang agham panlipunan naman ay nagbibigay ng mas malalim na pag-unawa sa mga istruktura at sistemang humuhubog sa buhay ng mga tao at ng mga pamayanan. Sa pamamagitan ng sosyolohiya, ekonomiks, agham pampolitika, at iba pang kaugnay na disiplina, mas nauunawaan natin kung paano naaapektuhan ng mga patakaran, institusyon, at ugnayang panlipunan ang katarungan, kapayapaan, at kabutihang panlahat.
Sa panahon ng Anthropocene, malinaw na ang mga krisis sa kapaligiran ay hindi pantay ang epekto sa lahat. Karaniwang higit na naaapektuhan ang mahihirap, ang mga pamayanang nasa panganib, at ang mga bansang may limitadong kakayahang harapin ang mga sakuna at pagbabago sa kalikasan. Dahil dito, hindi maaaring ihiwalay ang pangangalaga sa sangnilikha sa pagsusulong ng katarungan. Ang tunay na pag-unlad ay hindi lamang nasusukat sa paglago ng ekonomiya o pag-unlad ng teknolohiya, kundi sa pagkakaroon ng mga sistemang nagtataguyod ng dignidad ng tao, pananagutan, at malasakit sa kapwa.
Sa pananaw ng Bibliya, ang katarungan ay hindi lamang usaping panlipunan; ito ay pagpapahayag ng katangian ng Diyos. Paulit-ulit na ipinakikita ng Kasulatan na mahalaga sa Diyos ang pagtatanggol sa mahihina, ang paglingap sa nangangailangan, at ang pamumuhay na may katuwiran at habag. Dahil dito, ang kaalaman sa lipunan ay hindi dapat gamitin upang mapalawak ang kapangyarihan o pansariling interes, kundi upang itaguyod ang mga pamayanang nagpapakita ng pag-ibig, katarungan, at pananagutan sa harap ng Diyos.
Sa ganitong pananaw, nagiging mahalagang katuwang ang agham panlipunan sa pagtupad ng misyon ng Iglesia. Habang ipinahahayag nito ang ebanghelyo ni Cristo, tinatawag din itong maging kasangkapan ng Diyos sa pagtataguyod ng kapayapaan, pagkakaisa, at kabutihang panlahat. Sa pamamagitan ng matalinong pag-unawa sa mga suliraning panlipunan at ng tapat na pagsasabuhay ng mga katotohanan ng Kasulatan, makapag-aambag ang Iglesia sa paghubog ng mga pamayanang nagpapakita ng katarungan, malasakit, at pag-asa—mga paunang tanda ng paghahari ng Diyos na ganap na mahahayag sa pagbabalik ni Cristo.
Konklusyon
Sa panahon ng Anthropocene, higit na lumalawak ang pananagutan ng karunungang pantao at agham panlipunan. Hindi na sapat na maging mga larangan lamang ang mga ito ng pag-aaral tungkol sa tao at sa lipunan. Tinatawag din silang maging kasangkapan sa paghubog ng mga taong may karunungan, integridad, at pananagutan—mga taong handang gamitin ang kanilang kaalaman upang itaguyod ang katarungan, pangalagaan ang sangnilikha, at isulong ang kabutihang panlahat.
Sa liwanag ng Kasulatan, ang pananagutang ito ay nakaugat sa katotohanang ang tao ay nilikha ayon sa larawan ng Diyos at pinagkatiwalaang maging tapat na katiwala ng Kanyang nilikha. Bagama't sinira ng kasalanan ang ugnayan ng tao sa Diyos, sa kapwa, at sa buong sangnilikha, hindi pinabayaan ng Diyos ang Kanyang nilikha. Sa pamamagitan ni Jesu-Cristo, isinasakatuparan Niya ang Kanyang mapanubos na layunin na pag-isahin at ipanumbalik ang lahat ng bagay sa Kanya (Colosas 1:19–20).
Dahil dito, ang karunungang pantao at agham panlipunan ay maaaring maging mahalagang katuwang sa pagsasakatuparan ng layuning ito kapag ginagamit ang mga ito ayon sa katotohanan ng Salita ng Diyos. Habang tinutulungan nilang maunawaan ang mga hamon ng ating panahon, maaari rin nilang hubugin ang mga tao at pamayanang namumuhay nang may katarungan, habag, at tapat na pangangasiwa sa sangnilikha. Sa ganitong paraan, nagiging mahalagang bahagi ang mga disiplinang ito sa pagsulong ng layunin ng Diyos para sa sangkatauhan at sa buong nilikha—isang layuning ganap na matutupad sa muling pagparito ni Jesu-Cristo at sa ganap na paghahari ng Kanyang kaharian.
Mga Sanggunian
Beale, G. K. (2011). A New Testament Biblical Theology: The Unfolding of the Old Testament in the New. Baker Academic.
Goldsworthy, G. (2002). Gospel and Kingdom: A Christian Interpretation of the Old Testament. Paternoster Press.
Ladd, G. E. (1993). A Theology of the New Testament (Rev. ed.). Eerdmans.
Moltmann, J. (1993). Theology of Hope: On the Ground and the Implications of a Christian Eschatology. Fortress Press.
Wright, C. J. H. (2006). The Mission of God: Unlocking the Bible's Grand Narrative. InterVarsity Press.
Wright, N. T. (2008). Surprised by Hope: Rethinking Heaven, the Resurrection, and the Mission of the Church. HarperOne.
Mga sipi ng Kasulatan, maliban kung may ibang banggit, ay mula sa Ang Dating Biblia (1905).