Iti panawen a maawagan iti Anthropocene, ti lubong ket naan-anay a naimpluwensiaan babaen ti siyensia ken teknolohia. Ti dagus a panagdur-as ti artipisyal a panunot, panagdur-as ti biag, digital a pannakisinnarungbat, pannakaammo iti datos, panagpadur-as ti agas, panagaramid ti banag, ken teknolohia ti aglawlaw ket mangbaliwbaliw iti biag ti tao, kagimongan, ugali ken kaugalian, sibilisasion, ken ti amin a naparsua. Babaen kadagitoy, naited kadatayo ti dakkel a pannakabalin a maawatan, maparmek, mapadur-as, ken mabaliwan ti lubong.
Ngem daytoy a pannakabalin ket mangiyeg met iti nakabutbuteng a parikut. Iti panawen ti Anthropocene, ti pannakaammo ken abilidad ti tao ket saan laeng a napangato ti kalidad ti biag — nakatulong met daytoy iti krisis ti klima, pannakadadael ti nakaparsuaan, kina iisiti ti kagimongan, pannakaallilaw ti ugali ken kaugalian, dakes a panangusar iti teknolohia, gubat, pannakaitantan ti kinatao, ken ti pannagkapuy ti pannakaawat tayo iti umno ken naespirituan a banag. Isu nga ti saludsod ket saan laeng a "kasano kaadayo ti mabalin a mapadur-as dagitoy," no di ket "ania a kita ti tao, kagimongan, sibilisasion, ken lubong ti ar-aramiden tayo babaen kadagitoy?"
Gapu iti daytoy, ti pagadalan maipanggep iti kinatao — dagiti adal a mangipakaammo iti tao, ugali ken kaugalian, sibilisasion, pammateg, kaipapanan, pakasaritaan, pagsasao, pammati, panangikeddeng ti umno ken dakes, ken ti pudno a kasasaad ti biag ti tao — ket saan a naindaklan wenno ikadua laeng. Napateg unay dagitoy. Kadua ti pagadalan ti kagimongan, tulonganda tayo a maawatan ti direksion, kalat, ken bunga ti panagdur-as ti siyensia ken teknolohia. Saan dagitoy a makipagkompetensia; no di ket tulonganda ida a maiturong iti sirib, hustisia, dayaw ti tunggal maysa, panangaywan iti parsua, ken ti pagimbagan ti amin.
Segun iti KPGM Anthropocene Missiology, napateg unay dagitoy ta ti Kristiano a misyon iti panawen ti Anthropocene ket saan laeng a maipanggep ti pannakaisalakan ti kalag ti tunggal maysa. Nasken met a maawatan ti misyon ti pannakadadael ti tao, kagimongan, ugali ken kaugalian, sibilisasion, teknolohia, ken ti amin a naparsua, babaen ti lawag ti Sao ti Dios. Nasken nga ipakaammona ti Naimbag a Damag ti Pagarian ti Dios, ken makibiang iti pannakaisubli ti amin a nasion ken ti amin a naparsua iti kalat a pinagpannuruan ti Dios.
1. Mangited a Kalat ken Direksion iti Siyensia ken Teknolohia
Ti siyensia ken teknolohia ket nasigo a sumungbat kadagiti saludsod maipanggep ti pamay-an, kasano ti panagtrabaho, ania ti mabalin a maaramid, ken kasano a mapapigsa ti aramid. Tulonganda tayo a maawatan ti kasano ti panagtrabaho dagiti banag, kasano a mapipigsa dagiti urnos, kasano a maimbagan dagiti sakit, kasano a maurnos ti impormasion, kasano a mapalawa ti pannakisinnarungbat, ken kasano a mabaliwan ti lubong a materyales.
Ti siyensia ken teknolohia ket nasigo a sumungbat kadagiti saludsod maipanggep ti pamay-an, kasano ti panagtrabaho, ania ti mabalin a maaramid, ken kasano a mapapigsa ti aramid. Tulonganda tayo a maawatan ti kasano ti panagtrabaho dagiti banag, kasano a mapipigsa dagiti urnos, kasano a maimbagan dagiti sakit, kasano a maurnos ti impormasion, kasano a mapalawa ti pannakisinnarungbat, ken kasano a mabaliwan ti lubong a materyales.
Ngem dagitoy laeng ket saan a makasungbat kadagiti adalum a saludsod maipanggep ti kaipapanan ken direksion. Saan a mabalin a ikeddengda no apay a nasken a padur-asen ti maysa a teknolohia, para siasino daytoy, ania ti limitasion a nasken a sunduen, wenno ania a kita ti kagimongan ti nasken a maitabunuan.
Ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket mangtulong kadatayo a mangsaludsod kadagitoy:
* Ti panangusig iti pudno a panunot ken panangikeddeng ti umno ket mangsaludsod no ti maysa a panagdur-as ket naimbag, nalinteg, responsable, ken agtaraid iti dayaw ti tao.
* Ti pakasaritaan ket mangisuro kadatayo no kasano ti epekto dagiti nagkauna a panagbaliw iti kagimongan, no kasano a nausar dagitoy para iti bendision wenno pannakadadael, ken no kasano a dagiti dadduma a bunga ket saan a pinagpannuruan ti tao.
* Ti pannakaestoria, panagaramid ti nakitkita ken mangngeg a banag, pagsasao, ken pagadalan ti ugali ken kaugalian ket tulonganda tayo a maawatan ti namnama, buteng, tarigagay, panagsagaba, pannakakita ti isip, ken ti panagbirok ti tao iti kaipapanan ti biag.
Iti daytoy a wagas, ti siyensia ken teknolohia ket mangited kadatayo ti pannakabalin, ngem ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket mangited ti sirib para iti umno a panangusar iti dayta a pannakabalin. No awan ti sirib, ti teknolohia ket mabalin a maaramid a kas alikamen nga awan ti tultulnek. Mabalin a mapapigsa ti kinaepisiente ngem mapuyat ti hustisia; mapalawa ti abilidad ti tao ngem mapababa ti dayawna; mabaliwan ti lubong ngem malipatan ti kalat ti biag ken ti parsua iti sangoanan ti Dios.
2. Mangsalaknib iti Dayaw ti Tao iti Lubong a Teknolohikal
2. Mangsalaknib iti Dayaw ti Tao iti Lubong a Teknolohikal
Ti moderno a siyensia ken teknolohia ket masansan a mangmatmat iti amin a banag babaen ti sukod, datos, urnos, panangikeddeng ti makina, trabaho, ken kinaepisiente. Napateg ken kasapulan daytoy, ngem mabalin met a pagbalinenna ti tao a kas numero laeng, agar-aramid laeng, manggatang laeng, mangted ti bileg laeng, wenno grupo ti datos laeng. Iti daytoy a lubong, mabalin a ti pammeges iti tao ket nakabasar iti trabahona, pategna iti panagbirok ti biag, inaramidna iti internet, wenno ti papel nga ar-aramidna iti kagimongan.
Ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket sumuppiat iti daytoy a panangibababa iti tao.
Ipaglagipna kadatayo a ti tao ket saan laeng a makina, wenno mangpataud laeng ti datos. Segun ti pammati tayo, tunggal maysa a tao ket naparsua a kas ladawan ti Dios — isu nga addaan isuna ti dayaw a saan a mabalin a sukoden babaen ti kinaepisiente, kinabaknang, salun-at, wenno pategna iti teknolohia.
Ipaglagipna kadatayo a ti tao ket saan laeng a makina, wenno mangpataud laeng ti datos. Segun ti pammati tayo, tunggal maysa a tao ket naparsua a kas ladawan ti Dios — isu nga addaan isuna ti dayaw a saan a mabalin a sukoden babaen ti kinaepisiente, kinabaknang, salun-at, wenno pategna iti teknolohia.
Tulonganda tayo a maawatan ti epekto ti artipisyal a panunot, panagbaliw ti ugat ti biag, teknolohia ti panangimaton, awtomasion, ken dagiti pagpaayan iti internet — iti wayawaya, kinatalged, pannakapada, hustisia, panagkakaaddaan, pamilia, pudno a kasasaad, ken naespirituan a biag. Tulonganda met tayo a mangsaludsod: "Ti teknolohia ket agserbi kadi iti tao, wenno ti tao ket maipapilit nga agserbi iti urnos ti teknolohia?"
Kas pangarigan: ti awtomasion ket mabalin a mapapigsa ti aramid, ngem ti pagadalan maipanggep iti kinatao ken pagadalan ti kagimongan ket tulonganda tayo a maawatan ti kaipapanan ti trabaho iti pudno a kasasaad ti tao, biag ti pamilia, kinatalged ti ili, hustisia, ken responsibilidad ti tao. Nasken a mangaramid dagiti urnos nga agserbi iti tao, mangsalaknib kadagiti nakapuy, ken mangpapigsa iti panagkakaaddaan — saan a mangsukat, manglikud, wenno mangdadael iti pudno a kasasaad ti tao.
3. Mangpapigsa ti Pannakaawat iti Panawen a Napno iti Impormasion ken Panangiladawan
Iti panawen ti internet, awan ti inggana ti impormasion, ladawan, panunot, panangikeddeng, anunsio, ken dagiti banag nga ipakita dagiti panangikeddeng ti makina. Adda tayo iti dakdakkel a impormasion ngem iti uray sadin, ngem saan a daytoy a mangiyeg iti sirib, kinapudno, wenno kinalinteg. Masansan pay, dagiti urnos ti internet ket mangpapigsa iti panangallilaw, kinaulbod, ken panagsisina.
Ti siensia ket mangisuro kadatayo a sukimaten ti ebidensia ken subukan dagiti ibagbaga. Ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket mangisuro kadatayo a maawatan ti kaipapanan, kasasaad, pagsasao, dagiti nakaitago a panunot, pammateg, ken panangmatmat. Kasapulan ti dua, ngem nagduduma ti trabahoda.
* Ti panangusig iti pudno a panunot ket mangsanay kadatayo a maawatan ti biddut a panunot, dagiti nakaitago a panunot, panangiladawan, ken pannakalibog.
* Ti pakasaritaan ket mangisuro kadatayo a dagiti ideya, tignay, teknolohia, ken sibilisasion ket timmaud iti espesipiko a ugali ken kaugalian, panangituray, panagbirok ti biag, ken pammati.
* Ti pannakaestoria ken pagsasao ket mangsanay kadatayo a basaen a nasayaat, maawatan ti sabali a panangmatmat, ken maammuan no kasano ti estoria, tanda, ken sasao ket mangbaliw iti panunot ken biag ti kagimongan.
Napateg dagitoy a abilidad iti panawen ti Anthropocene, ta ti krisis tayo ket saan laeng maipanggep ti aglawlaw wenno teknolohia — krisis met daytoy a moral, naespirituan, kultural, ken sibilisasyonal. Saan laeng a kasapulan ti ad-adu a impormasion; nasken tayo ti umno a pannakaawat. Ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket mangtulong kadatayo a mangaramid daytoy babaen ti panangtannap kadagiti saludsod: "Ania ti pudno? Ania ti naimbag? Ania ti nalinteg? Ania ti napintas? Ania ti tattao iti sangoanan ti Dios?"
4. Mangtaginayon ti Ugali ken Kaugalian, Lagip, ken Kaipapanan
Ti siyensia ken teknolohia ket masansan a mangusar ti pamay-an a para iti amin, ken urnos a mangilak-am iti lubong. Mabalin a mangkonektar daytoy kadagiti tattao, ngem mabalin met a pagbalinenna ti amin a ugali ken kaugalian a kasla laeng maysa, mapuyat dagiti ugali a kinaugma, mapukaw ti lagip, ken mapukaw ti nagduduma a kapadasan ti tao. Mabalin a mangikabil ti digital a lubong ti adu a impormasion, ngem saan a mabalin a taginayonenna ti sirib, pudno a kasasaad, kaipapanan, ken naespirituan a kinauneg.
Ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket ti mangtaginayon ti ugali ken kaugalian, lagip, ken kaipapanan ti tao.
Ti pakasaritaan ket mangtaginayon ti lagip dagiti tattao, sibilisasion, panagsagaba, inaramid a nasayaat, biddut, ken dagiti napateg a leksion ti nagkauna. Ti pannakaestoria ken pagsasao ket mangtaginayon ti kaadaluman ti panangibaga, pannakakita ti isip, ken sirib ti tao. Ti nakitkita ken mangngeg a banag ket mangipakita ti kinapintas, ladingit, namnama, pammati, panagsagaba, ayat, ken tarigagay ti tao. Ti pagadalan ti pammati ken adal ti Dios ket tulonganda tayo a maawatan ti panagbirok ti tao iti kaipapanan ti biag, pagsamba, kinapudno, ken pannakaisalakan.
Napateg unay daytoy para iti KPGM Anthropocene Missiology. Nasken a maawatan ti Kristiano a misyon ti ugali ken kaugalian, pakasaritaan, pagsasao, sugat, namnama, ken panangmatmat dagiti tattao nga ipakaammuan ti Naimbag a Damag. Ti misyon a saan a makaawat ti ugali ken kaugalian ket mabalin a agbalin a narabaw, saan a tattao, wenno di umno. Ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket tulonganda ti misyon a mangipakaammo ti Naimbag a Damag ti Pagarian ti Dios — nga agtaraid iti Sao ti Dios, ken maawatan met ti pudno a kasasaad ti tao.
No awan dagitoy, mabalin a mangbangon ti tao ti lubong a napigsa ti teknolohia ngem awan ti espiritu, narabaw ti ugali ken kaugalian, nakapuy ti moral, ken awan ti lagip, kinapintas, ken kaipapanan ti biag.
5. Mangikonektar ti Pannakaammo, Kagimongan, Pammati, ken Misyon
Ti siyensia ken teknolohia ket kasapulan ti espesial a pannakaammo: ti tunggal mangisuro ket nakapokus laeng iti maysa a banag. Kasapulan daytoy, ngem mabalin met a pagkainnawayenna dagiti nadumaduma a pagadalan, ken ti mangisuro kadagiti ordinario a tattao. Gapu iti daytoy, ti panagdur-as ket mabalin a tumultuloy nga awan ti umno a panunot maipanggep ti ugali ken kaugalian, kagimongan, moral, ken espiritu.
Ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket addaan iti arapan a mangikonektar ti amin. Ipagtipon ti pannakaammo ken kaipapanan, teknolohia ken hustisia, kagimongan ken ugali ken kaugalian, ken ti inaramid ti tao iti tarigagay ti Dios. Kadua ti pagadalan ti kagimongan, tulonganda tayo a maawatan ti epekto ti siyensia ken teknolohia iti pamilia, panagkakaaddaan, panagbirok ti biag, panangituray, panangisuro, pannakisinnarungbat, pammati, ken ti lubong a sangalubong.
Daytoy a arapan ket kangrunaan para iti KPGM Anthropocene Missiology. Daytoy ket pagtipon ti nadumaduma a pannakaammo — adal ti Kasuratan, adal ti Dios, adal ti misyon, pagadalan maipanggep iti kinatao, pagadalan ti kagimongan — tapno sumungbat kadagiti parikut ti Anthropocene. Maawatanna a ti krisis tayo ket saan a mabalin a masungbat babaen ti maysa laeng a pagadalan; nasken ti panagtitipon, a nakabasar iti Sao ti Dios ken nakaiturong iti Pagarian ti Dios.
Isu nga ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket tulonganda ti misyon a saan a makitana ti lubong iti maysa laeng a bangir. Tulonganda ti Simbaan a maawatan ti tao, kagimongan, ugali ken kaugalian, sibilisasion, teknolohia, ken ti naparsua — tapno ti misyon ket umno a sumungbat iti pudno a kasasaad ti panawen tayo.
6. Ti Pagadalan maipanggep iti Kinatao Segun ti Pammati ti Kristiano
6. Ti Pagadalan maipanggep iti Kinatao Segun ti Pammati ti Kristiano
Segun ti pammati tayo, nalawag pay ti arapan dagitoy. Ta amin a pudno ket kukua ti Dios — ti siyensia ken teknolohia ket mangipakita ti urnos, sirib, kinaartista, ken pannakabalin ti Dios iti parsua. Ngem ti pannakaammo ti tao ket nasken a maawatan babaen ti Sao ti Dios. No awan ti Sao ti Dios, ti panunot, ugali ken kaugalian, ken teknolohia ti tao ket mabalin a mailadawan babaen ti basol, kinatangsit, kinaagum, panangparigat, ken panagdayaw kadagiti dadduma a banag a saan a Dios.
Ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket tulonganda tayo a maawatan ti pudno a kasasaad ti tao. Ipakitana ti tarigagay ti tao iti hustisia, kinapintas, ayat, panagkakaaddaan, pammakawan, ken namnama. Ipakitana met ti pannakadadael ti tao, pakasaritaan, ugali ken kaugalian, sibilisasion, pannakabalin, ken tarigagay. Iti daytoy a wagas, dagitoy ket agserbi iti misyon ti Kristiano — tulonganda tayo a maawatan ti dakkel a dayaw ti tao, ken ti nakapait a pannakadadaelna gapu iti basol.
Ti teknolohia ket sagut ken alikamen ti Dios, ngem saan a daytoy ti mangisalakan. Saan a mabalin a pagbalinenna ti puso ti tao, ikonektar ti tao iti Dios, wenno ipagtipon ti Pagarian ti Dios. Isu nga ti siyensia ken teknolohia ket nasken a tultulnen ti sirib ti Kasuratan, ayat iti kaarruba, hustisia, panangaywan iti parsua, panagbabawi, ken namnama iti kalat ti Dios.
Segun iti KPGM Anthropocene Missiology, ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket mangsigurado a ti siyensia ken teknolohia ket saan a maaramid para iti kinatangsit, panangparigat, wenno pannakadadael — no di ket para iti dayaw ti Dios, ayat iti kaarruba, pannakaimbag ti biag ti tao, ken pannakaisubli ti amin a naparsua. Tulonganda ti misyon a makibiang iti trabaho ti Dios a mangpabaro ti amin, nga agur-uray iti baro a langit ken baro a daga a pagnanaedan ti kinalinteg ti Dios.
Pangpungto
Iti panawen a nakaiturong iti siyensia ken teknolohia, ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket saan a napukawan ti pategna — napateg pay ngem idi. Saan a sumuppiat daytoy iti siyensia ken teknolohia; no di ket tulonganda ida a maiturong, mapasayaat, ken agserbi iti tao. Mangited daytoy ti sirib iti pannakabalin, direksion iti panagdur-as, dayaw kadagiti urnos, pannakaawat iti pannakaammo, lagip iti sibilisasion, ken kaipapanan iti biag ti tao.
Ti arapan daytoy ket siguraduen a bayat a mangbangon ti tao ti nasaysayaat a lubong, saan a mapukaw ti kalagna, responsibilidadna iti moral, lagipna ti ugali ken kaugalian, kinaasi, ken panagsungbat iti sangoanan ti Dios. Ti siyensia ken teknolohia ket mangisuro kadatayo no kasano a mabaliwan ti lubong — ngem ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket mangisuro kadatayo no apay, para siasino, ken ania ti kalat a nasken a pagtungpalan daytoy a panagbaliw.
Segun iti KPGM Anthropocene Missiology, ti pagadalan maipanggep iti kinatao ken pagadalan ti kagimongan ket napateg unay para iti Kristiano a misyon iti panawen ti Anthropocene. Tulonganda tayo a maawatan ti krisis ti tao ken ti parsua, maawatan ti pannakadadael ti sibilisasion, ken ipakaammo ti Naimbag a Damag ti Pagarian ti Dios para iti pannakaisubli ti amin a nasion ken ti amin a naparsua.
Isu nga ti pagadalan maipanggep iti kinatao ket nasken a mangtungpal iti propetiko, mangipakaawat, etikal, kultural, ken missyonal a trabaho iti panawen tayo. Turonganna ti siyensia ken teknolohia tapno ti pannakaammo ti tao ket saan a maaramid a kas alikamen ti pannakadadael — no di ket kas wagas a mangserbi iti kalat ti Dios, mangayat iti kaarruba, mangaywan iti parsua, ken makibiang iti dakkel a panagturong iti baro a langit ken baro a daga a pagnanaedan ti kinalinteg ti Dios.