KPGM

Pauna

Ti edukasion ket saan laeng a wagas iti panangipasa kadagiti adal wenno panangisagana kadagiti tattao para iti trabaho ken ekonomia. Manipud iti biblikal a panagkita, ti edukasion ket maipanggep iti naan-anay a panangbukel iti tao tapno agbalin a mangipaduyakyak iti ladawan ti Dios, agayat Kenkuana iti amin a puso, agayat iti padana a tao, ken agbalin a naimbag a mangisalaknib iti amin a pinarsua ti Dios. Iti maysa a lubong a napno iti pannakaburak ti kinatao, kinadakes, kinaawan ti hustisia, pannakadadael ti aglawlaw, ken naespirituan a pannakariribuk, ti Kristiano a panagkita iti edukasion ket masapul a lumablabas kadagiti sekular a modelo a mangipangpangruna laeng iti teknikal a kabaelan ngem liplipatan na ti espirituan ken moral a pannakabukel.

Ti istoria ti Biblia ket ipakitana a ti tao ket naparsua a kas ladawan ti Dios (Genesis 1:26–28), ken naited kenkuana ti responsabilidad a mangtaripato ken mangparang-ay iti parsua, mangitandudo iti hustisia, ken mangidaydayaw iti Dios iti amin a paset ti biag. Ngem gapu iti pannakatnag iti basol (Genesis 3), nadadael ti pannakikayamet ti tao iti Dios, iti padana a tao, ken iti parsua. Gapuna, ti edukasion a nakabatay iti Kristiano a panagkita iti lubong ket masapul a makipaset iti misyon ti pannakasubbot ti Dios babaen iti panangbukel kadagiti tattao a mabalbaliwan babaen ken Cristo ken naisagana a makipagtrabaho iti pannakaisubli ti amin a parsua.

Daytoy a pagadal ket mangibagbaga a ti kangrunaan a panggep ti edukasion ket ti naan-anay a panangbukel iti tao a maitunos iti sursuro ti Nasantoan a Kasuratan. Daytoy a panangbukel ket manggep iti panangparang-ay kadagiti tattao a mangipakita iti espirituan a kinatibker, naimbag a kababalin, sirib, panangidalan a napno iti kinapakumbaba ken panagserbi, panangikabil iti pagimbagan ti ili, ken matalek a panangisalaknib iti parsua ti Dios. Babaen iti kasta a pannakabukel, maisagana dagiti tattao nga agserbi iti Pagarian ti Dios, mangipatungpal iti hustisia ken iti pagimbagan ti amin, ken makipagpaset iti agtultuloy a trabaho ti Dios iti pannakaisubli ti amin a parsua.

Dagiti Linaon

1. Ti Panangbukel iti Tao Mangrugi iti Pannakaisubli ti Ladawan ti Dios

Ti biblikal a pamuon ti Kristiano nga edukasion ket mangrugi iti doktrina ti Imago Dei (Ladawan ti Dios). Ti tao ket naisangsangayan a naparsua a kas ladawan ti Dios tapno mangiparangarang iti Kababalinna ken mangipatungpal iti responsable a panangituray iti amin a pinarsuana (Genesis 1:26–28). Daytoy a ladawan ket iramanna ti espirituan, moral, pannakikayamet iti dadduma, ken panagpanunot a kabaelan ti tao a mangisina kenkuana kadagiti dadduma a pinarsua.¹

Ngem gapu iti basol, nadadael ti pannakikayamet ti tao iti Dios ken namimpinsan a nakaranggas iti ladawan ti Dios iti tao (Roma 3:23). Nupay saan a napukaw ti ladawan ti Dios, nagbalin met laeng a namulitan ken nabuyogan iti kinamanagimbubukodan, kinaawan ti hustisia, panagaramid iti panagranggas, ken panangabusar iti parsua.² Gapuna, ti Kristiano nga edukasion ket saan laeng a panangisuro iti kinaammo maipapan iti Biblia, no di ket panangbalbaliw iti biag dagiti tattao tapno agbalinda a kas ken Cristo, nga isu "ti Ladawan ti Di Makita a Dios" (Colosas 1:15).

Isuron ni Apostol Pablo a dagiti mamati ket agtultuloy a "mabalbaliwan iti Ladawanna nga addaan iti ad-adu pay a dayag" (2 Corinto 3:18). Gapuna, ti edukasion ket masapul nga addaan iti naurnos a panggep a mangparang-ay kadagiti naespirituan a disiplina, sirib a naggapu iti Biblia, naimbag a kababalin, ken dagiti kina-Cristo a kababalin a mangisubli iti ladawan ti Dios kadagiti agadal.

Isu a ti pudno nga edukasion ket ipangpangrunana ti panangbukel iti biag sakbay ti panangited iti kinaammo. Ti kinaammo a saan a mangbaliw iti tao ket saan a makatungpal iti panangsubbot a panggep ti Dios.

2. Ti Panangbukel iti Tao Ket Masapul a Mangisagana Kadagiti Tattao nga Agserbi iti Pagarian ti Dios

Inwaragawag ni Jesus a ti Pagarian ti Dios ket isu ti kangrunaan a mensahe ti ministeriona ken isu met ti namnama ti amin a parsua (Marcos 1:15). Gapuna, ti Kristiano nga edukasion ket masapul a mangparang-ay kadagiti umili ti Pagarian ti Dios a ti biagda ket mangiparangarang kadagiti pateg ti Pagarian.

Ti edukasion a nakasentro iti Pagarian ket ipangpangrunana ti panagbalin nga adalan ni Cristo (discipleship) ngem saan laeng a panangsagana para iti trabaho wenno propesyon. Mangbukel daytoy kadagiti tattao a makaawat a ti ayabda iti biag ket panakipaset iti misyon ti Dios uray ania man ti propesyonda. Mabalin a manursuro, inheniero, pastor, mannalon, siyentista, wenno opisial ti gobierno, ngem amin a mamati ket agserbi ken Cristo babaen iti matalek a panangusar kadagiti sagut nga inted ti Dios kadakuada (Colosas 3:23–24).

Kinuna ni Dallas Willard a ti kangrunaan a panggep ti Kristiano a panagbalin nga adalan ket ti pannakabalbaliw ti uneg a tao tapno ti kababalinna ket ad-adda a pumada ken Cristo.³ Gapuna, ti edukasion ket masapul a pagmaymaysaenna ti pammati ken amin a sanga ti panagadal, a mangipakita a ti amin a kinapudno ket kukua ti Dios ken ti amin a kinaammo ket maipanggep iti pannakadaydayaw Kenkuana.

Mainayon pay, ti panagserbi iti Pagarian ket kasapulan ti kinapakumbaba, panagayat a nakasagana iti panagsakripisio, ken panangidalan a kas maysa nga adipen. Kinuna ni Jesus:

"Ti kayatna nga agbalin a kangatuan kadakayo ket masapul nga agbalin nga adipenyo."
(Mateo 20:26)

Gapuna, dagiti pagadalan ket masapul a mangparang-ay kadagiti pangulo a saan a mangsapul iti pannakaitan-ok wenno pannakabalin, no di ket mangipakita iti matalek a panagserbi iti Dios ken iti padada a tao.

3. Ti Panangbukel iti Tao Ket Masapul a Mangparang-ay iti Hustisia ken iti Pagimbagan ti Amin (The Common Good)

Iti intero a Nasantoan a Kasuratan, ti hustisia (mishpat) ken kinatulnog wenno kinalinteg (tsedaqah) ket saan a mapagsina, ta dagitoy ket kangrunaan a kababalin ti Pagarian ti Dios (Isaias 1:17; Mikas 6:8). Ti ili ti Dios ket naawagan a kanayon a mangsalaknib kadagiti napanglaw, mangtaginayon kadagiti nakapuy, ken mangbangon kadagiti komunidad a naibatay iti kinapatas ken kinalinteg.

Gapuna, ti Kristiano nga edukasion ket masapul a mangparang-ay iti moral a pannakailasin ken panagbalin a responsable iti kagimongan. Masapul nga adalen dagiti estudyante saan laeng a mangbigbig iti kinaawan ti hustisia, no di ket agbalinda met a naaktibo a makipaset iti trabaho ti Dios iti pannakaisubli ken pannakaurnos manen dagiti nadadael a pannakikayamet.

Kinuna ni Nicholas Wolterstorff a ti biblikal a hustisia ket nagtaud iti naisangsangayan a pateg ken dignidad ti tunggal tao agsipud ta naparsua ida a kas ladawan ti Dios.⁴ Gapuna, saan a mabalin a neutral ti edukasion iti moral a banbanag a kas iti kinapanglaw, pannakaabuso iti pannakabalin, panangidadanes, pannakaidumduma, pannakailaksid, ken riribuk.

Ti pagimbagan ti amin (common good) ket ad-adda ngem ti bukod a panagballigi ti tunggal maysa. Daytoy ket mangsapul iti pannakaparabur ti pamilya, komunidad, institusion, ken pagilian. Iti panawen ti pannakakayaw ti Israel, kinuna ni Jeremias:

"Sapulenyo ti talna ken kinaparabur ti siudad a nakaipanawanyo... ta no rumang-ay dayta, rumang-aykayonto met."
(Jeremias 29:7)

Gapuna, ti Kristiano nga edukasion ket mangisagana kadagiti estudyante tapno agbalinda a mannakapagpagna ti talna, naimbag a propesyonal, responsable nga umili, ken naasi a karruba, a mangitulong iti pannakaparang-ay ken kinasalun-at ti entero a kagimongan.

4. Ti Panangbukel iti Tao Ket Iramanna ti Panangisalaknib ken Pannakaisubli ti Parsua

Ti bilin ti Dios iti Genesis 2:15 ket ipalagipna a ti tao ket naitedan iti trabaho a "taripatoen ken aywanan" ti hardin ti Dios. Daytoy ket mangipakita a ti panangisalaknib iti parsua ket saan a panangabusar wenno panangala iti amin a pagimbagan para iti bukod a biag, no di ket matalek a panangimanehar iti lubong a kukua ti Dios.

Dagiti agdama a parikut iti aglawlaw—kas iti panagbaliw ti klima, pannakadadael ti kinanatural, polusyon, ken pannakapukaw dagiti nadumaduma a kita ti sibibiag—ket mangawis kadagiti Kristiano a mangisubli iti biblikal a pannakaawat iti panangtaripato iti parsua. Ti pannakabalin ti tao iti panangituray iti lubong ket masapul a pumada iti panangituray ti Dios—a napno iti ayat, kinamanagayat, ken panangtaripato—saan a pannakadadael ken panangabuso.

Isuron ti Roma 8:19–22 a ti amin a parsua ket agur-uray iti pannakasubbot. Daytoy ket mangipakita a ti plano ti pannakaisalakan ti Dios ket saan laeng a para iti tao, no di ket para met iti pannakapabaro ti entero a pinarsua.

Kinuna ni N. T. Wright a dagiti Kristiano ket makipagpaset itan iti masakbayan a pannakaisubli nga aramiden ti Dios babaen kadagiti aramid ti hustisia, kinapintas, asi, ken matalek a panangtaripato iti aglawlaw.⁵ Gapuna, ti edukasion ket masapul a mangparang-ay iti pannakaawat iti aglawlaw (ecological literacy) a maitunos iti biblikal a pannakaawat iti Dios ken iti parsuana, tapno maammoan dagiti estudyante a ti parsua ket sagrado a sagut ti Dios.

Masapul a maadalanda dagiti nasustenable a wagas ti panagbiag, responsable a panagusar kadagiti recursos, etika iti aglawlaw, ken siyentipiko a panagsukisok a naibatay iti biblikal a panangisalaknib. Iti kasta, ti panangaywan iti parsua ket saan laeng a responsabilidad, no di ket maysa nga aramid ti panagdaydayaw iti Dios ken pannakipaset iti panangipatungpal ti Pagarianna.

5. Ti Panangbukel iti Tao Ket Masapul a Naan-anay (Holistic Integration)

Ti Kristiano nga edukasion ket saan a mamati iti pannakaisina ti naespirituan ken sekular a panagadal. No di ket patienna a ti amin a kinapudno ket naggapu iti Dios ken adda iti sirok ti panangiturayna.

Iti Lucas 2:52, naibaga a ni Jesus ket "dimmakel iti sirib, iti kinapigsa ti bagi, ken iti pabor ti Dios ken dagiti tattao." Daytoy a bersikulo ket mangipakita iti naan-anay a panangbukel iti tao, a mangiraman iti panagdur-as ti panunot, bagi, espiritu, ken pannakikadua iti padana a tao.

Kinuna ni James K. A. Smith a ti edukasion ket saan laeng a maipapan iti panangpunnu iti panunot iti kinaammo, no di ket iti panangbukel iti ayat ken tarigagay ti puso.⁶ Agbalin dagiti tattao a kas iti banag a kanayon a ay-ayaten ken pagdaydayawanda. Gapuna, ti edukasion ket masapul a mangparang-ay kadagiti nasayaat a tarigagay a naiturong iti Dios ken iti Pagarianna.

Ti naan-anay a panangbukel ket mangiraman iti:

Kinasirib iti panagadal a naibatay iti kinapudno ti Biblia.
Naespirituan a kinatibker babaen iti panagbalin nga adalan ni Cristo.
Naimbag a kababalin a nabukel babaen kadagiti Kristiano a kinaimbag.
Nasalun-at a rikna a naibatay iti ayat ti Dios.
Panagbalin a responsable iti kagimongan babaen iti hustisia ken asi.
Matalek a panangtaripato iti parsua a mangipakita iti nasayaat a panangituray iti lubong.

Daytoy a panagmaymaysa dagitoy nga aspeto ket mangisagana kadagiti graduates saan laeng a para iti panagtrabaho, no di ket para iti intero a biag a panakipaset iti misyon ti pannakasubbot ti Dios.

6. Ti Edukasion a Kas Panakipaset iti Misyon ti Dios

Iti kamaudiananna, ti Kristiano nga edukasion ket makipaset iti Missio Dei—ti misyon ti Dios a mangisubli ken mangikappia iti amin a banag babaen ken Cristo (Colosas 1:20).

Ti Dakkel a Bilin (Mateo 28:18–20) ket ayabna dagiti mamati a mangaramid kadagiti adalan iti amin a nasion. Gapuna, ti edukasion ket saan laeng a panangisuro, no di ket ministerio ti panangaramid kadagiti adalan, a mangisagana kadagiti tattao a mangikasaba iti Ebanghelio babaen iti sasaoda ken babaen iti matalek a panagserbida.

Nabigbig a kinuna ni Abraham Kuyper:

**"Awan iti uray maysa a pulgada iti entero a biag ti tao a saan a kunaen ni Cristo, nga Isu ti Apo iti amin, a: 'Kukuak dayta!'"**⁷

Daytoy a pannakakita ket mangipatalged a ti amin a sanga ti panagadal ket kukua ni Cristo, ken ti tunggal bokasion wenno propesyon ket maysa a gundaway a mangiparang-ay iti Pagarianna.

Gapuna, dagiti Kristiano a pagadalan, unibersidad, seminaryo, iglesia, ken pamilia ket agbibingay iti maysa a responsabilidad: ti mangbukel kadagiti adalan a Kristiano ti panunotda, matalek ti panagbiagda, agsapul iti hustisia, agayat iti asi, ken mangtaripato iti parsua para iti dayaw ti Dios.

Panggibus

Ti panagkita iti panangbukel iti tao a masapul a gandaten ti Kristiano nga edukasion ket ti naan-anay a pannakabalbaliw iti tao a pumada ken Cristo. Daytoy a pannakabalbaliw ket mangisubli iti ladawan ti Dios iti tao, mangisagana kadagiti mamati para iti panagserbi iti Pagarian ti Dios, mangparang-ay iti hustisia ken iti pagimbagan ti amin, ken mangtignay iti matalek a panangtaripato iti parsua. Gapuna, ti edukasion ket saan laeng a panangsagana para iti trabaho wenno bukod a panagballigi; no di ket panakipaset iti misyon ti Dios a mangisubli iti lubong.

Babaen iti panagmaymaysa ti naespirituan a kinatibker, kinasirib, naimbag a kababalin, panangidalan a kas adipen, panangitandudo iti hustisia, ken panangisalaknib iti aglawlaw, ti Kristiano nga edukasion ket mangbukel kadagiti tattao a kabaelanda nga agbiag a kas matalek nga adalan ni Cristo iti tunggal paset ti kagimongan. Dagitoy a nabalbaliwan a tattao ket agbalinda a instrumento ti Pagarian ti Dios, mangitulong iti pannakaparang-ay ken kinasalun-at ti tao, ken mangnamnama iti naikari a pannakapabaro ti amin a parsua iti sirok ti panangituray ni Cristo.

_______________________________________________________________________________________________

Footnotes

Anthony A. Hoekema, Created in God's Image (Grand Rapids, MI: William B. Eerdmans, 1986), 11–35.
John Calvin, Institutes of the Christian Religion, trans. Henry Beveridge (Peabody, MA: Hendrickson, 2008), I.xv.3–4.
Dallas Willard, The Divine Conspiracy: Rediscovering Our Hidden Life in God (San Francisco: HarperOne, 1998), 20–28.
Nicholas Wolterstorff, Justice: Rights and Wrongs (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2008), 1–25.
N. T. Wright, Surprised by Hope (New York: HarperOne, 2008), 208–220.
James K. A. Smith, Desiring the Kingdom: Worship, Worldview, and Cultural Formation (Grand Rapids, MI: Baker Academic, 2009), 25–40.
Abraham Kuyper, Sphere Sovereignty, in Abraham Kuyper: A Centennial Reader, ed. James D. Bratt (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1998), 488.