Pakaammo (Introduction)

Manipud idi un-unana, pinadas dagiti tattao a sungbatan ti saludsod a, "Ania ti kayat a saoen ti kina-tao?" Daytoy a saludsod ket kangrunaan a pagadalan ti teolohiya, pilosopiya, ken dagiti social sciences, nga isu a tunggal maysa ket mangipaay iti naisangsangayan ngem agtitinulong a pannakaawat iti kababalin ti tao. Iti teolohiyang Cristiano, ti tunggal tao ket naparsua a kas iti ladawan ken kaladawan ti Dios (imago Dei), naitedan iti naisangsangayan a dignidad, ken naayaban nga agbiag iti pannakikadua iti Dios ken iti padana. Iti pilosopiya, maawatan ti tao babaen iti panagrason, a mangipakita iti panunot, wayawaya, responsabilidad a moral, ken pannakasapul iti kinapudno ken kinaimbag. Kasta met, iparangarang dagiti social sciences no kasano a dagiti kultura, pannakikadua, institusyon, ken pakasaritaan ti manghubog iti identidad ken kababalin ti tao. Iti pannakipagtipon dagitoy a disiplina, naipaay ti naan-anay a pannakaawat iti tao kas espiritwal, narason, moral, makipagkakadua, ken sosyal a parsua.

Daytoy a naan-anay a pannakaawat ket addaan iti naindaklan nga epekto iti mision Cristiano. Ti misyon ket saan laeng a panangipakdaar iti Ebanghelio no di ket panakipagpaset iti makaisalakan nga aramid ti Dios a mangbigbig ken mangsalimetmet iti dignidad, pateg, ken panagrang-ay ti tunggal tao. Ti pannakabigbig iti nasantoan a pateg ti tunggal tao ket mangawis kadagiti Cristiano a mangitag-ay iti hustisia, asi, talna, ken pagimbagan ti amin, bayat nga agtultuloy a mangrispeto iti nadumaduma a kultura ken mangsalaknib kadagiti mairurumen ken adda iti igid ti kagimongan. Gapuna, ti pannakaawat iti kababalin ti tao ket isu ti pundasion ti pudno ken napateg a mision Cristiano a mangipaduyakyak iti ayat ti Dios ken mangisubli iti dignidad ti tao.

I. Ti Teolohikal a Pannakaawat iti Kababalin ti Tao

A. Naparsua a Kas iti Ladawan ti Dios (Imago Dei)

Ipaneknek ti Biblia a ti tao ket naisangsangayan a naparsua a kas iti ladawan ken kaladawan ti Dios (Genesis 1:26–27). Saan a kas kadagiti dadduma a parsua, ti tao ket addaan iti naisigud a dignidad a saan a maibatay iti sirib, saad iti biag, puli, wenno kadagiti naaramidna, no di ket sagut a naggapu iti Dios a Mismo. Ti imago Dei ket isu ti pakaibatayan ti panagpapada ti amin a tattao ken ti ayabda a mangiparangarang iti kababalin ti Dios iti lubong.¹

B. Natnag iti Basol ngem Nasubbot

Uray no dinadael ti basol ti pannakikayamet ti tao iti Dios, iti padana, ken iti amin a parsua (Genesis 3), saan a napunas ti ladawan ti Dios iti tao. Babaen ken Jesucristo, naited iti tao ti gundaway a makikappia manen iti Dios ken maipasubli ti biagna. Gapuna, ti mision Cristiano ket saan laeng a mangsapul iti pannakakonbertir no di ket iti pannakapabaro ti entero a kinatao—espiritwal, moral, sosyal, ken pisikal.²

C. Ti Tao Kas Makikadua a Parsua

Ti tao ket naparsua tapno makiadda iti Dios, iti padana, ken iti amin a parsua. Ti doktrina ti Santisima Trinidad ket mangipakita a ti ayat ken pannakikadua ket adda iti puso ti kababalin ti Dios. Isu a ti mision Cristiano ket mangitag-ay iti panagkaykaysa, pannakikappia, ken panagdadanggay.

II. Ti Pilosopikal a Pannakaawat iti Kababalin ti Tao

A. Panagrason ken Wayawaya

Segun iti klasikal a pilosopiya, nangruna ken Aristotle, ti tao ket maysa a parsua nga addaan iti kabaelan a mangpanunot ken mangaramid iti naimbag a moral a pangngeddeng. Ti wayawaya ket mangted iti tao iti kabaelan a mangsapul iti kinapudno, kinaimbag, ken kinaimbag a kababalin, bayat a mangibaklay iti responsabilidad kadagiti aramidna.³

B. Personalismo ken Dignidad ti Tao

Iti Cristiano a personalismo, ti tunggal tao ket addaan iti naisigud a pateg ken saan a mabalin nga aramaten laeng a kas instrumento. Segun kada Jacques Maritain ken Karol Wojtyła (San Juan Pablo II), ti pudno a pannakatungpal ti tao ket masarakan iti panagited ti bagi babaen iti ayat ken panagserbi iti padana, saan iti pannakasirib wenno kinabaknang laeng.⁴

C. Responsabilidad a Moral

Ipakita ti pilosopiya a ti pudno a dignidad ti tao ket maiparangarang babaen iti panagbiag a nalinteg, panagrispeto iti padana, panangitag-ay iti hustisia, ken panangsapul iti pagimbagan ti amin. Ti wayawaya ket agbalin a naan-anay no mausar iti panangaramid iti naimbag.

III. Dagiti Social Sciences ken Ti Identidad ti Tao

A. Ti Tao Kas Sosyal a Parsua

Ipakita ti sosyolohiya ken antropolohiya a ti identidad ti tao ket mahubog iti pamilya, komunidad, kultura, ken institusyon. Ti tao ket agdur-as babaen iti pannakikadua a naibatay iti panagtalek, panagtitinulong, ken panagrispeto.

B. Panagrispeto iti Nadumaduma a Kultura

Ipalagip dagiti social sciences a ti kultura ket addaan iti naindaklan nga impluwensia iti panagbiag ti tao. Gapuna, masapul a ti mision Cristiano ket agaramid agraman iti panagrispeto kadagiti nadumaduma a kultura, bayat nga agtalinaed a matalek iti Ebanghelio.

C. Panangsango iti Kawawaya ken Kinakurang ti Hustisia

Ipakita dagiti adal iti ekonomiya, sosyolohiya, ken siyensia politikal a ti kinapanglaw, diskriminasion, riribuk, ken saan a panagpapada ket manglapdan iti naan-anay a panagrang-ay ti tao. Isu a ti mision Cristiano ket masapul a mangitag-ay iti hustisia, karbengan ti tao, edukasion, salun-at, ken talna.

IV. Dagiti Maipakat iti Dignidad ti Tao iti Mision Cristiano

1. Ti Tunggal Tao Ket Maikari iti Panagrispeto.
2. Ti Misyon Ket Naan-anay (Holistic).
3. Ti Panagserbi Ket Panangsurot ken Cristo.
4. Ti Hustisia Ket Paset ti Misyon.
5. Ti Komunidad Ket Lugar ti Panagrang-ay ti Tao.

Konklusyon

Ti pudno a pannakaawat iti kababalin ti tao ket masapul ti pannakitinnulong ti teolohiya, pilosopiya, ken dagiti social sciences. Ipakita ti teolohiya a ti tao ket naparsua a kas iti ladawan ti Dios, nasubbot babaen ken Cristo, ken naayaban nga agbiag iti pannakikadua iti Dios ken iti padana. Iti pilosopiya, naipaganetget ti kinapateg ti panagrason, wayawaya, responsabilidad a moral, ken naisigud a dignidad ti tunggal tao. Iti social sciences, maawatan ti epekto ti kultura, komunidad, ken dagiti istruktura ti kagimongan iti pannakahubog ti tao. Iti panagkaykaysa dagitoy a pannakaawat, nalawag a ti dignidad ti tao ket naisigud, saan a maikkat, ken saan a mabaliwan uray aniaman ti puli, sekso, tawen, kasasaad iti biag, wenno kapadasan.

Para iti mision Cristiano, daytoy a pannakaawat ket mangipakita a ti misyon ket saan laeng a panangipakdaar iti doktrina no di ket panangipakita iti ayat ti Dios babaen iti panagserbi iti entero a biag ti tao. Ti Simbaan ket naayaban a mangsalaknib iti biag, mangitag-ay iti hustisia ken talna, mangtaripato kadagiti napanglaw, mangisubli iti nadadael a pannakikayamet, ken mangipakdaar iti namnama ti pannakaisalakan babaen ken Jesucristo. No mabigbig ti tunggal tao a kas ay-ayaten ti Dios ken ladawanna, ti misyon ket agbalin a sibibiag a pammaneknek iti Pagarian ti Dios, a nangruna iti ayat, asi, hustisia, ken panagrispeto iti dignidad ti tunggal tao.

Dagiti Talababa (Footnotes)

1. John Paul II, Evangelium Vitae (Ciudad ti Vaticano: Libreria Editrice Vaticana, 1995), bilang 34.
2. John Stott, The Contemporary Christian (Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press, 1992), 335–341.
3. Aristotle, Nicomachean Ethics, naipatarus ni Terence Irwin (Indianapolis: Hackett Publishing, 1999), Libro I.
4. Karol Wojtyła, Love and Responsibility, naipatarus ni H. T. Willetts (San Francisco: Ignatius Press, 1993), 41–63.
   
   
   

   Listaan dagiti Pagbasaran (Bibliography)

   Aristotle. Nicomachean Ethics. Naipatarus ni Terence Irwin. Indianapolis: Hackett Publishing, 1999.

   Catechism of the Catholic Church. Maikadua nga Edisyon. Ciudad ti Vaticano: Libreria Editrice Vaticana, 1997.

   John Paul II. Evangelium Vitae. Ciudad ti Vaticano: Libreria Editrice Vaticana, 1995.

   Maritain, Jacques. The Person and the Common Good. Notre Dame, Indiana: University of Notre Dame Press, 1966.

   Stott, John. The Contemporary Christian. Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press, 1992.

   Volf, Miroslav. Exclusion and Embrace. Nashville, Tennessee: Abingdon Press, 1996.