Pagtaudan ti Humanidades ken Agham Panlipunan

Apay a Ti Misyon ti Cristiano Iti Agdama a Panawen, a Maawagan iti Anthropocene, ket Masapul a Mangpanggep iti Panangisubli iti Amin a Nasion ken iti Sibubukel a Parsua?

Marlyn Aquino · 2026. 6. 30.


Pakasaritaan

Iti agdama a panawen, ti lubong ket agsagsagrap iti nadagsen a parikut iti aglawlaw, iti pagilian, ken iti naespirituan a biag a mangapektar saan laeng iti tao no di ket kasta met iti sibubukel a parsua. Dagiti siyentipiko ket awaganda daytoy a panawen iti Anthropocene, isu a panawen a ti aramid ti tao ket isu ti kangrunaan a makaapektar iti klima ti daga, dagiti ecosystem, ken ti nadumaduma a klase ti biag (biodiversity). Ti panagbaliw ti klima, polusyon, panagpukaw dagiti kabakiran, pannakapukaw dagiti nagduduma a klase ti biag, kinapanglaw, kinakillo, ken gubat ket mangipakita a ti sibubukel a parsua ket agsagsagrap gapu iti saan a nasayaat a panangusar ti tao kadagiti sagut ti Dios. Daytoy a kinapudno ket mangawis kadagiti Cristiano a panunotenda no kasano a ti Iglesia ket mabalinna a tungpalen a sipudno ti misyonna iti daytoy a panawen.

Nasken a maawatan a ti misyon ti Cristiano ket saan laeng a panangikasaba iti ebanghelio tapno maisalakan dagiti tattao. Nalawlawa pay ti misyon ti Dios ta pakairamanan dayta ti panangisubli kadagiti nadadael a pannakikayamet ti Dios ken tao, ti tao iti padana, ken ti tao iti sibubukel a parsua. Segun ken Christopher J. H. Wright, ti misyon ti Dios iti entero a Nasantoan a Surat ket nakasentro iti tarigagayna a subboten ken isubli ti sibubukel a parsuana, ken ti Iglesia ket naayaban a makipagpaset iti dayta a nadiosan a misyon imbes a mangaramid iti bukodna a misyon.[1] Daytoy a pannakaawat a naibatay iti Biblia ket mangiparang a ti misyon ti Iglesia ket saan laeng a maipapan iti ebanghelismo no di ket pakairamanan met ti panangisubli iti amin a parsua iti sidong ti panagturay ni Cristo.

Gapu ta agbibiag tayo iti panawen ti Anthropocene, ad-adda a dakdakkel ti responsabilidad dagiti Cristiano a maging matalek a mangtaripato iti parsua ti Dios bayat a itultuloyda ti panangikasaba iti ebanghelio. Naayaban ti Iglesia a mangipakita iti ayat ti Dios babaen iti ebanghelismo, hustisia, asi, pannakikappia, ken responsable a panangtaripato iti aglawlaw. Babaen iti matalek a pannakipagpaset iti misyon ti Dios, dagiti mamati ket agbalinda a kagamitan ti Dios iti panangisublina ken saksi ti Pagarianna iti maysa a lubong a nadadael gapu iti basol.

 

I. Ti Misyon ti Dios ket Pakairamanan ti Panangisubli iti Sibubukel a Parsua

Manipud iti pananaw ti Biblia, ti panangtaripato ti Dios ket saan laeng a para iti tao no di ket para met iti sibubukel a parsua. Idi damo, pinarsuana ti langit ken daga ket kinunana a "naimbag unay" ti amin a pinarsuana. Naparsua ti tao a kas ladawan ti Dios ken naited kenkuana ti responsabilidad a mangaywan ken mangtaripato iti parsua a kas matalek a mangimaton. Ngem idi simrek ti basol iti lubong, nadadael ti pannakikayamet ti Dios, tao, ken parsua. Gapu dayta, immay ti panagsagrap, pannakadadael ti aglawlaw, ken saan a nasayaat a panangusar kadagiti sagut ti Dios.

Nalawag a ti trabaho ni Cristo ket mangiturong iti pannakapabaro ti sibubukel a parsua ket saan laeng a ti pannakaisalakan dagiti mamati. Kas inilawlawag ni N. T. Wright, ti panagungar ni Jesus ket isu ti rugi ti baro a parsua ti Dios, a mangiparang a ti kangrunaan a panggep ti Dios ket ti pannakapabaro ti lubong ket saan a ti panagtaray manipud dayta. Daytoy a pannakaawat ket mangipalagip kadagiti Cristiano a ti panangtaripato iti parsua ket napateg a paset ti plano ti Dios iti pannakasubbot.[2] Isu a ti misyon ti Cristiano ket masapul a pakairamanan ti responsable a panangtaripato iti aglawlaw, nasayaat a panagusar kadagiti kinabaknang ti daga, ken aramid ti asi a mangipakita iti panangaywan ti Dios iti pinarsuana.

Maysa a napaypayso nga ehemplo daytoy ket dagiti iglesia a mangisagana kadagiti programa a kas iti panagmula kadagiti kayo, panagdalus iti aglawlaw, panangtulong kadagiti naapektaran ti kalamidad, ken panangisuro iti umno a panangtaripato kadagiti kinabaknang ti daga. Dagitoy a ministerio ket mangipakita a dagiti Cristiano ket saan laeng a mangipateg iti naespirituan a panagbaliw no di ket kasta met iti kinaimbag dagiti komunidad ken ti aglawlaw a pagnanaedanda. Dagitoy nga aramid ket agbalin a napaypayso a pannakaiparang ti ayat ti Dios ken napigsa a pammaneknek iti ebanghelio.

 

II. Ti Misyon ti Cristiano ket Mangpanggep iti Panangisubli iti Amin a Nasion

Nalawag a ti misyon ti Cristiano ket saan laeng a para iti lokal nga iglesia, ta ti ayat ti Dios ket naiparang para iti tunggal nasion, tribu, pagsasao, ken ili. Ti kari ti Dios ken Abraham ket a bendisionanna ti amin a nasion babaen kenkuana, ken daytoy a kari ket natungpal ken Jesu-Cristo, isu a nangbilin kadagiti disipulosna a mangaramid kadagiti adal iti amin a nasion. Gapuna, ti ebanghelio ket mensahe ti namnama a naited para iti entero a lubong nga awan iti panangidumduma.

Segun ken David J. Bosch, ti misyon ti Cristiano ket pannakipagpaset iti Missio Dei wenno iti bukod a misyon ti Dios, a sadiay ti Iglesia ket makipagtitinulong iti trabaho ti Dios iti panangiyeg iti pannakaisalakan, pannakikappia, hustisia, ken namnama kadagiti amin a nasion.[3] Daytoy a pannakaawat ket mangipakita a ti misyon ti Cristiano ket saan laeng a panangikasaba iti ebanghelio no di ket panangiparang met iti ayat ti Dios babaen iti panagserbi, asi, ken hustisia. Ti ebanghelismo ken ti pannakabigbig iti responsabilidad iti kagimongan ket agtinnulong a mangiparang iti Pagarian ti Dios.

Maysa a napaypayso nga ehemplo daytoy ket dagiti misionero a mangipatakder kadagiti pagadalan, klinika, feeding program, proyekto para kadagiti naapektaran iti kalamidad, ken programa para iti pagbiagan, bayat a sipupudno nga ikasabadanda ti ebanghelio. Dagitoy a ministerio ket mangtaming iti espirituan ken pisikal a kasapulan dagiti tattao, a mangipakita a ti ayat ni Cristo ket makabalin a mangbalbaliw iti amin a paset ti biag. No marikna dagiti tattao ti pudno nga asi dagiti Cristiano, ad-adda a silulukat ti pusoda iti panangdengngeg iti mensahe ti pannakaisalakan ken iti pannakaammo iti kinapaypayso ti Pagarian ti Dios.

 

III. Ti Misyon ti Cristiano ket Mangted iti Namnama iti Panawen ti Anthropocene

Nalawag a maysa kadagiti kangrunaan a kontribusion ti misyon ti Cristiano iti panawen ti Anthropocene ket ti namnama nga itedna iti maysa a lubong a makasanan iti pannakadadael ti aglawlaw, kawawanan ti hustisia, ken pannakariribok ti naespirituan a biag. Ti panagbaliw ti klima, polusyon, dagiti didigra a kalamidad, kinapanglaw, ken panagbuteng ket nangiturong iti pannakabuteng ken awanan ti talged maipanggep iti masakbayan. Ngem ipakdaar ti pammati a Cristiano a ti pakasaritaan ket adda iti sidong ti panangituray ti Dios ken ni Jesu-Cristo ket isunto ti mangisubli iti amin a banag. Gapu iti daytoy a namnama, ti Iglesia ket naayaban saan a mawalan iti namnama no di ket agbiag a sipupudno a kas tanda ti umay a Pagarian ti Dios.

Segun ken Christopher J. H. Wright, ti misyon ti Dios ket ti panangisubli iti sibubukel a parsuana, ken dagiti tattaona ket naayaban a makipagpaset iti daytoy a misyon babaen iti matalek a panangtaripato iti lubong a naitalked kadakuada.[4] Daytoy a pannakaawat a naibatay iti Biblia ket mangipalagip kadagiti mamati a ti panangtaripato iti parsua ket saan laeng a usaping pangkalikasan no di ket maysa nga aramid ti panagtulnog iti Dios. Babaen iti matalek a panangimaton, maiparang dagiti Cristiano ti ayatda iti Namarsua ken ti namnamada iti naan-anay a pannakapabaro ti sibubukel a parsua a matungpal ken Cristo.

Maysa a napaypayso nga ehemplo daytoy ket dagiti iglesia a mangisagana kadagiti programa a kas iti panag-recycle, panagmula kadagiti kayo, community gardening, seminar maipapan iti pannakasagana iti kalamidad, ken panangtulong kadagiti komunidad a naapektaran ti layos, gingined, wenno bagyo. Adu met nga iglesia ti mangisursuro kadagiti ubing ken agtutubo maipapan iti umno a panangtaripato iti aglawlaw kas paset ti edukasionda a Cristiano. Dagitoy a ministerio ket mangipakita a ti Iglesia ket saan laeng a mangipateg iti naespirituan a kasasaad dagiti tattao no di ket kasta met iti pisikal a pagimbaganda. Babaen iti panagserbi iti komunidad, dagiti Cristiano ket agbalinda a sibibiag a saksi ti asi ti Dios ken ti tarigagayna a panangisubli iti sibubukel a parsua.

 

Pannakapanunot ken Panangammo

Daytoy nga adal ket nangipauneg iti pannakaawatko a ti misyon ti Cristiano ket ad-adda pay a nalawa ngem ti panangikasaba laeng iti ebanghelio. Pakairamanan daytoy ti pannakipagpaset iti trabaho ti Dios iti panangisubli iti sibubukel a parsua, panangipakita iti ayat kadagiti tattao iti amin a nasion, ken panagbiag a kas matalek a mangimaton iti lubong a naitalked kadatayo. Kas dagiti sumursurot ken Cristo, naayabantayo saan laeng a mangipakaammo iti mensahe ti pannakaisalakan no di ket mangipakita met iti ayatna babaen iti asi, hustisia, pannakikappia, ken responsable a panangtaripato iti parsua. Ti pammatitayo ket masapul a makita saan laeng kadagiti sasaotayo no di ket iti amin nga aramidtayo, ta ti ebanghelio ket mangbalbaliw iti entero a biag ti tao.

Daytoy nga adal ket mangipalagip met a ti panangtaripato iti parsua ket maysa a responsabilidad a naibatay iti Biblia ken maysa a wagas ti panagdayaw iti Dios. Ti tunggal paset ti parsua ket mangiparang iti sirib, pannakabalin, ken kinaimbag ti Dios. No matalektayo a taripatoen dagiti pinarsuana, maiparangtayo ti panangidayaw kenkuana. Kasta met, ti panagayat iti padatayo ket kayatna a sawen a tumulongtayo kadagiti agsagsagrap gapu iti kinapanglaw, kinakillo, riribok, ken pannakadadael ti aglawlaw. Gapuna, ti misyon ti Cristiano ket pakairamanan ti panagserbi kadagiti espirituan ken pisikal a kasapulan dagiti tattao bayat a iturongtayo ida iti namnama a masarakan laeng ken Jesu-Cristo.

Iti maudi, daytoy a pakasaritaan ket mangkarit kaniak a mangbiag a kas maysa a napudno ken matalek nga adalan ni Cristo iti inaldaw a biag. Ti misyon ket saan a mangrugi laeng no ti maysa a tao ket maibaon iti sabali a pagilian; mangrugi dayta iti lugar a nangikabilan ti Dios kadatayo. Babaen kadagiti simple nga aramid ti kinaimbag, panangtaripato iti parsua, panagibingay iti ebanghelio, panangitag-ay iti kappia, ken napakumbaba a panagserbi iti padatayo, tunggal mamati ket makipagpaset iti misyon ti Dios. Uray no saanko a malappedan amin a parikut iti lubong, mabalinko a sipupudno a tungpalen dagiti responsabilidad a naitalked kaniak ti Dios. Babaen iti panagbiag a maitunos iti Saona ken panangipakita iti ayat ni Cristo iti inaldaw a biagko, mabalinak nga agbalin a kagamitan ti Dios iti panangisubli iti lubong bayat a ur-urayek ti aldaw a pagbalinenna a baro ti amin a banag.

 

Panangileppas

Ti misyon ti Cristiano iti panawen ti Anthropocene ket masapul a mangpanggep iti panangisubli iti amin a nasion ken iti sibubukel a parsua, ta daytoy ti mangiparang iti plano ti Dios iti pannakasubbot a naiparangarang iti Nasantoan a Kasulatan. Dagiti parikut iti aglawlaw, kagimongan, ken naespirituan a biag a makita ita ket bunga ti panagsukir ti tao iti Dios. Nupay kasta, babaen ken Jesu-Cristo, ti Dios ket agtultuloy a mangikappia iti tao kenkuana ken mangisubli iti sibubukel a parsua. Gapuna, ti misyon ti Iglesia ket saan laeng a panangipakaammo iti pannakaisalakan no di ket pannakipagpaset iti trabaho ti Dios iti panangagas kadagiti nadadael a pannakikayamet, panangitag-ay iti hustisia, panangtaripato iti parsua, ken panagserbi iti padatayo iti nagan ni Cristo.

Segun ken John R. W. Stott, ti pudno a misyon ti Cristiano ket pagtipunenna ti panangikasaba iti ebanghelio ken ti panagserbi nga addaan asi, ta agpada a mangiparang iti ayat ti Dios iti lubong.[5] Ti ebanghelismo ken ti responsabilidad iti kagimongan ket saan a masapul a maibilang a nagduma a ministerio, no di ket agtitinnulong a pannakaipakita iti napudno a panagbalin nga adalan ni Cristo. No ikaskasaba dagiti Cristiano ni Cristo bayat a sipapakumbaba nga agserserbi iti padada, maiparangda ti kababalin ti Pagarian ti Dios.

Daytoy nga adal ket nangipakita a ti misyon ti Cristiano ket ad-adda a nalawlawa ngem ti panangebanghelio laeng kadagiti indibidwal. Tarigagay ti Dios a maipanumbalik dagiti tattao, komunidad, nasion, ken ti sibubukel a parsua. Kas dagiti sumursurot ken Cristo, naayabantayo a maging matalek a mangimaton iti parsua, managayat ken manangasi a tagaserbi iti padatayo, ken natulid a saksi iti ebanghelio. Babaen iti kararag, ebanghelismo, panangtaripato iti aglawlaw, aramid ti asi, wenno ministerio ti pannakikappia, tunggal Cristiano ket adda pasetna iti pannakipagpaset iti misyon ti Dios.

Bayat a ti Iglesia ket agtultuloy nga agbibiag iti panawen ti Anthropocene, adda kenkuana ti naisangsangayan a gundaway a mangipakita iti pannakabalin ti ebanghelio a mangbalbaliw iti biag. Babaen iti matalek a panangtaripato iti parsua ti Dios ken iti panangibingay iti mensahe ti pannakaisalakan iti amin a nasion, dagiti Cristiano ket agbalinda a kagamitan ti namnama iti maysa a lubong a nadadael gapu iti basol. Iti kasta, ur-urayenda ti nadayag nga aldaw ti panagsubli ni Cristo, inton pagbalinen ti Dios a baro ti amin a banag, panunumbalikenna ti sibubukel a parsua, ken maited kenkuana ti agnanayon a dayaw.

 



[1] Christopher J. H. Wright, The Mission of God: Unlocking the Bible's Grand Narrative (Downers Grove, IL: IVP Academic, 2006), 63.

[2] N. T. Wright, Surprised by Hope: Rethinking Heaven, the Resurrection, and the Mission of the Church (New York: HarperOne, 2008), 210.

[3] David J. Bosch, Transforming Mission: Paradigm Shifts in Theology of Mission, 20th Anniversary ed. (Maryknoll, NY: Orbis Books, 2011), 372.

[4] Christopher J. H. Wright, The Mission of God: Unlocking the Bible's Grand Narrative (Downers Grove, IL: IVP Academic, 2006), 63.

[5] John R. W. Stott, Christian Mission in the Modern World (Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 2008), 23.

Pagtaudan ti Humanidades ken Agham Panlipunan 자료실로 돌아가기